Mốc son và thách thức mới của đào tạo ngành Design
Tạp chí Khoa học - Viện Đại học Mở Hà Nội 60 (10/2019) 33-38
33
MỐC SON VÀ THÁCH THỨC MỚI CỦA ĐÀO TẠO
NGÀNH DESIGN
NEW LIPAND CHALLENGES OF DESIGN INDUSTRY TRAINING
*
Hồ Trọng Minh
Ngày tòa soạn nhận được bài báo: 01/4/2019
Ngày nhận kết quả phản biện đánh giá: 4/10/2019
Ngày bài báo được duyệt đăng: 25/10/2019
Tóm tắt: Lịch sử ngành đào tạo mỹ thuật công nghiệp (MTCN) trên thế giới đã tròn
trăm năm với sự ra đời của Bauhaus, tại Việt Nam cũng đã tồn tại 70 năm. Ngành design của
thế giới đã chuyển qua rất nhiều cấp độ phát triển về lý thuyết và thực hành. Nhìn lại nền đào
tạo design trong nước, chương trình đã bộc lộ các điểm hạn chế. Vậy cần điều chỉnh ở học
phần nào cho phù hợp với xã hội và hội nhập với thế giới
Từ khoá: Mỹ thuật công nghiệp, UI, UX, UD
Abstract: History of industrial arts training industry in the world has been round
hundred years with the birth of Bauhaus, in Vietnam also existed for 70 years. Design
industry of the world has moved through many levels of development in theory and practice.
Looking back at domestic design training, the program has revealed some drawbacks. So it
is necessary to adjust in what modules to suit society and integrate into the world
Keywords: Industrial fine arts, UI, UX, UD
Có câu nói “thời đại thay đổi nên
con người thay đổi”. Sự thay đổi là quy
luật của vận động. Trong đó xã hội, kinh
tế, sinh học, môi trường, điều kiện sống và
đặc biệt là công nghệ đều thay đổi. Ngành
design cũng nằm trong quy luật đó, nó có
những mốc son và những bất cập mang
tính thời đại hiện chưa giải quyết được.
lập trường Bauhaus tại Weimar, Đức.
Đây được coi là ngôi trường đầu tiên
của design thế giới, mà sự ảnh hưởng về
quan niệm thiết kế, quan niệm thẩm mỹ
của Bauhaus còn sâu sắc tới tận ngày nay.
Tháng 8/1923 trong tuần lễ Bauhaus, nhà
trường ra tuyên ngôn “Mỹ thuật và công
nghệ - một sự thống nhất mới” như một
sự khẳng định mối quan hệ giữa mỹ thuật
và công nghệ bởi mối liên kết quan trọng
là mỹ thuật ứng dụng. Nếu trước đây khái
1. Những mốc son của ngành design
Vừa tròn một trăm năm trước đây,
ngày 12/04/1919, Walter Gropius thành
* Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam
34
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
niệm thiết kế chỉ mang màu sắc công
nghiệp thì kể từ đây, vai trò của nghệ thuật
đã lần đầu được khẳng định bởi tuyên
ngôn trong môi trường học thuật.
kỷ 20, khi mà các sản phẩm của ngành mỹ
thuật được áp dụng để dùng cho sản xuất
công nghiệp. Cho tới những năm 80, miền
Bắc Việt Nam ít khi dùng thuật ngữ mỹ
thuật ứng dụng (Applied Art), thuật ngữ
này được sử dụng nhiều hơn ở TP. Hồ Chí
Minh và các tỉnh phía nam. Khoảng 1985,
thuật ngữ Design vào Việt Nam và trở
thành trào lưu quen thuộc. Tuy nhiên trước
khi thuật ngữ “design” được nói tới ở Việt
Nam, người ta thường hay nhắc tới các
khái niệm của ngành mỹ thuật ứng dụng
như “thiết kế”, “trang trí”, “tranh trang trí”
Thuật ngữ MTCN gắn tới việc ra đời của
Trường Đại học MTCN Hà Nội. Từ đây,
ngoài việc đào tạo nghề, các nghiên cứu
lý luận về MTƯD đã đặt ra cơ sở để phát
triển ngành đào tạo trong cả nước và đạt
tới mấy chục cơ sở đào tạo như hiện nay.
Tháng 6 năm 1957, Hội đồng quốc
tế của các tổ chức thiết kế công nghiệp
(International Council of Societies of
Industrial Design - ICSID) được thành
lập tại Luân Đôn, Anh và đăng ký trụ sở
tại Paris, Pháp. Năm 2017 tổ chức này
đổi tên thành Tổ chức Thiết kế Toàn cầu
(World Design Organization - WDO) với
hơn 150 hội thành viên trên 40 quốc gia
và 150.000 nhà thiết kế trên toàn thế giới.
Nhiều người coi thuật ngữ design được ra
đời cùng với sự xuất hiện cùng sự kiện ra
đời của tổ chức này nhưng thực ra nó xuất
hiện trước đó. Tiêu chí của tổ chức này
là thúc đẩy đưa ra các mẫu thiết kế tốt,
đẹp về hình thức và công năng đối với các
thiết kế sản phẩm.
Như vậy khái niệm design khởi đầu
được xác định cho thiết kế công nghiệp
(thiết kế các sản phẩm được sản xuất bởi
dây chuyền công nghiệp). Từ khái niệm
cơ sở này, design đã được coi như một
thuật ngữ cho nghề mới trong xã hội công
nghiệp. Tất cả các hoạt động sáng tạo ra vật
chất mới đều có thể ghép thêm từ design
(thiết kế) để làm rõ hơn hoạt động nghề
nghiệp của mình như nghề làm tóc thành
design tóc, thời trang thành thiết kế thời
trang, trang trí nội thất thành thiết kế nội
thất, đồ họa in ấn thành thiết kế đồ hoạ....
Năm 1973, hơn 300 nhà thiết kế và
thànhviênchínhphủđãhọptạiWashington
(Mỹ) để thống nhất quan điểm về sự cần
thiết của design và thấy đó như công cụ
cần thiết trong xã hội hiện đại. Chính từ
hội nghị này, người ta mới thấy được tầm
quan trọng trong việc thống nhất tín hiệu
chỉ dẫn toàn cầu trong một số lĩnh vực như
giao thông, kỹ thuật, an toàn. Từ đó, tính
chất toàn cầu hoá trong thiết kế nhận biết
được phổ biến.
2. Vấn đề đào tạo ngành design ở
Việt Nam
Trường Đại học MTCN Hà Nội
được thành lập ngày 8/7/1949 với tên
gọi trường Quốc gia Mỹ nghệ cùng các
ngành chính như sơn mài, chạm kim loại,
dệt thảm, mộc... những bước đầu tiên
cho ngành MTƯD. Thuật ngữ MTCN
(Industrial Arts), được sử dụng ở Việt
Nam trong khoảng những năm 60 của thế
Trong những năm cuối của thế kỷ
20, chỉ có vài trường đào tạo design, hiện
nay, do nhu cầu xã hội cũng như chính
sách xã hội hoá giáo dục cấp đại học của
Bộ giáo dục và Đào tạo, số lượng cơ sở
đào tạo design cấp đại học trong cả nước
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
35
có lẽ tới hàng chục. Những cơ sở lớn như
Trường đại học MTCN Hà Nội, Trường
đại học mỹ thuật Việt Nam, Trường đại
học kiến trúc Hà Nội, Trường đại học
Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, Đại học Mở
Hà Nội, Trường đại học Tôn Đức Thắng,
trường đại học Văn Lang, Trường đại học
sư phạm nghệ thuật trung ương, Trường
đại học kiến trúc TP. Hồ Chí Minh, Trường
đại học kinh doanh và công nghệ Hà Nội...
Một số cơ sở đã từng hoạt động tốt như
Trường Mỹ thuật - Đại học Huế, Trường
đại học Nguyễn Trãi, trường đại học Hoà
Bình... Có trường được tồn tại nhưng hầu
như không có hoạt động nổi bật như Đại
học MTCN Á Châu.
chỉ, thời gian học lý thuyết giảm, thời gian
tự học tăng lên đã dẫn tới khá nhiều thay
đổi trong chất lượng đầu ra của các ngành
mỹ thuật ứng dụng, trong đó có thiết kế đồ
hoạ, thiết kế sản phẩm.
Nhìn vào chương trình đào tạo với
tổng khối lượng khoảng 130 tín chỉ thì có
1/3 là giáo dục đại cương, cơ sở ngành
chiếm 1/3 và 1/3 cho chuyên ngành.
Thoáng qua thì có vẻ khá khoa học, nhưng
khi nhìn vào sự sắp xếp của từng môn học
và kế hoạch giảng dạy mới phát hiện một
số vấn đề tồn tại.
Trong giáo trình đào tạo MTCN ở một
số ngành như tạo dáng công nghiệp (product
design), thiết kế nội thất, thiết kế đồ hoạ, ở
phần học cơ sở ngành, môn Marketing và
Ecgonomie (công thái học) được đưa vào
giảng dạy. Đối với môn marketing, sinh
viên có các khái niệm cơ bản về marketing
như thị trường, tâm lý khách hàng, xây
dựng chiến lược thương hiệu, chiến lược
marketing, các công cụ quảng bá bán hàng...
Chính nhờ môn học marketing, sinh viên
ngành đồ họa có thể hiểu được các yêu cầu
của thiết kế truyền thông, thiết kế quảng
cáo, thiết kế bao bì sao cho phù hợp với thị
trường mà vẫn mang giá trị thẩm mỹ cao.
Đối với môn học Ecgonomie, sinh viên được
trang bị kiến thức về quan hệ giữa con người
và vật dụng xung quanh trong không gian
sống, không gian nhà máy, nhà ở...Nhờ đó,
các thiết kế sản phẩm trở nên hữu ích hơn,
phù hợp với người sử dụng và môi trường.
Tuy nhiên, nhiều giảng viên thường chỉ dạy
được nội dung của môn học chứ không chỉ
ra được sợi dây liên kết giữa môn học với
ngành design mà sinh viên theo học. Điều
này vô hình chung đã làm sinh viên mất đi
khả năng tư duy trong quá trình sáng tạo sản
phẩm thiết kế.
Sự phân hoá diễn ra nhanh chóng
do chất lượng sinh viên ra trường, chương
trình đào tạo, giảng viên... một số cơ sở
không tồn tại được và có xu hướng giảm
học viên. Tuy nhiên, ngay cả ở các trường
lớn đang tồn tại cũng có hiện tượng ì,
giảm tốc độ phát triển hoặc chuyển dần
sang thiết kế truyền thông. Nguyên nhân
thì có thể kể ra nhiều, nhưng theo tôi có
2 nguyên nhân chính là chương trình đào
tạo và chất lượng giảng viên. Trong đó
chương trình đào tạo đóng vai trò là trở
ngại chính trong việc đưa hơi thở thời đại
vào giảng đường đại học. Lấy chương
trình đào tạo ngành thiết kế đồ họa làm ví
dụ để thấy các vấn đề tồn tại.
Chương trình đào tạo ngành thiết
kế đồ họa chủ yếu được xây dựng từ
chương trình đào tạo khung của Bộ giáo
dục và đào tạo (mà cái gốc từ trường đại
học MTCN Hà Nội), sau đó điều chỉnh đi
chút để phù hợp với đặc thù của cơ sở đào
tạo. Chương trình này đã được xây dựng
từ hàng chục năm nay, với học chế niên
chế. Kể từ khi chuyển từ niên chế sang tín
36
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
Mặt khác, trong kế hoạch giảng dạy,
suốt quá trình sử dụng sản phẩm. Những
nhà thiết kế này thường là những người đã
được đào tạo, có trải nghiệm về sản phẩm
và kinh nghiệm thiết kế. Để có được điều
đó, các nhà thiết kế đặc biệt quan tâm tới 3
yếu tố là giao diện, trải nghiệm và tính phổ
quát trong sản phẩm thiết kế, cho dù đó là
thiết kế đồ họa hay thiết kế sản phẩm.
các môn giáo dục đại cương được xếp dạy
vào những năm đầu của quá trình đào tạo,
thiếu vắng đi một số môn mang kiến thức
cơ bản mà xã hội hiện đại yêu cầu. Ví dụ,
trong ngành đồ hoạ, một học phần quan
trọng mang tính thời đại như thiết kế trải
nghiệm người dùng (UX design), thiết
kế giao diện người dùng (UI design) lại
không được bổ sung giảng dạy ở tất cả các
cơ sở đào tạo MTCN. Ngược lại, một số
môn mang tính ứng dụng thấp (không có
giá trị về phương pháp) vẫn được tiếp tục
giảng dạy như thiết kế tem bưu chính, đồ
họa tranh khắc. Các môn này nên được
điều chỉnh sang phần cơ sở ngành hoặc
loại bỏ khỏi chương trình đào tạo để giành
thời lượng cho các môn mang tính thời đại
hơn, cần thiết hơn.
Về khái niệm UID (user interface
design), nói ngắn gọn thiết kế giao diện
người dùng, là cái mà người dùng nhìn
thấy. Là loại hình truyền đạt thông tin chủ
yếu trong giao diện phẳng, tiếp cận với
người dùng bằng thị giác. Các nhà thiết kế
đồ họa truyền thông đa phương tiện, thiết
kế web thường rất quan tâm tới UID, bởi
nó sẽ thúc đẩy sự thành công ở hình thức
của mẫu thiết kế, từ đó dẫn tới thành công
trong trải nghiệm người dùng.
Đối với ngành thiết kế đồ hoạ,
thiết kế sản phẩm/thiết kế công nghiệp,
phần học thiết kế phổ quát (universal
Về khái niệm UXD (user experiment
design), thiết kế trải nghiệm người dùng,
là cái người dùng sử dụng và trải nghiệm,
là loại hình truyền đạt thông tin tích hợp
trong môi trường có tổ chức không gian.
Các nhà thiết kế web (đặc biệt là các trang
quảng cáo bán hàng trực tuyến) đặc biệt
quan tâm. Một thiết kế UX tốt sẽ dẫn
người dùng đến các trải nghiệm thoải mái,
thúc đẩy hành vi theo dõi hoặc mua hàng
một cách nhanh chóng, thuận tiện.
†
design) , vẫn chưa được giảng dạy. Trong
khi nội dung của môn học này hiện nay
được đánh giá là quan trọng tương đương
Ecgonomie, Marketing và có tính cập nhật
xã hội đương đại cao.
3. Vai trò của việc học UID, UXD
và UD trong giảng dạy MTCN
Trong thực tiễn hoạt động ngành
thiết kế, các nhà thiết kế có kinh nghiệm
thường gặt hái nhiều thành công, có nhiều
khách hàng và tạo ra nhiều sản phẩm hữu
ích cho xã hội. Đó không chỉ do năng lực
thiết kế sản phẩm “đẹp”, mà chủ yếu do
tạo ra sản phẩm hữu ích, đem lại cho khách
hàng trải nghiệm đặc biệt, thích thú trong
Các khái niệm giao diện người dùng,
trải nghiệm người dùng thực ra không xuất
phát từ ngành design mà khởi đầu với việc
nghiên cứu tâm lý hành vi người sử dụng.
Từ các nghiên cứu đó, người ta tìm ra quy
luật về tâm lý thị giác, thói quen thao tác
(trên giao diện bàn phím, màn hình điện
† Thuật ngữ Universal Design với quan niệm thiết kế để cho phù hợp thân thiện con người và môi
trường, tạm dịch là thiết kế phổ quát.
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
37
tử, hoặc công cụ...) để ứng dụng và thiết
- Thiết kế sắp đặt nghệ thuật công
cộng (Public Installations)
kế nhằm tối đa hoá sự thân thiện khi dùng,
tạo sự thích thú, thuận tiện. Về phương
diện ứng dụng UX trong thiết kế đồ họa
(User experimental design -XGD), các sản
phẩm đồ họa môi trường như hệ thống tín
hiệu, chỉ báo giao thông là một sản phẩm
nổi bật nhất. Bảng hiệu trên đường cao tốc
có kích thước, đặt vị trí và thiết kế đồ họa
thế nào để người lái xe có thể nhận biết
được trong khi vẫn quan sát đường và điều
khiển phương tiện. Biểu hiện của sự thiếu
UXG tại Việt Nam dễ thấy nhất trong các
chỉ dẫn tại đường cao tốc, khi các bảng
điều hướng giao thông để vị trí quá khó để
phát hiện hoặc xử lý tình huống, dẫn tới
hàng loạt xe vào cao tốc, sau đó lại phải
quay ra, hoặc đi lùi mà truyền thông đã
đưa tin gần đây.
Bên cạnh việc đưa UI design và
UX design vào giảng dạy như môn cơ sở
ngành, việc xây dựng các quan niệm thiết
kế sản phẩm mang tính phổ quát (universal
design - UD) cũng vô cùng quan trọng.
Khái niệm UD (universal design),
tạm dịch thiết kế phổ quát, với hàm ý các
thiết kế thân thiện với mọi người và môi
trường. Nói tới thiết kế phổ quát, người ta
thường nhắc tới 7 nguyên lý quan trọng
được hình thành từ năm 1997 do các
nghiên cứu của các chuyên gia từ nhiều
ngành như thiết kế sản phẩm, kiến trúc,
môi trường. Mục tiêu của các nguyên lý
này hướng tới thiết kế sản phẩm vừa hữu
ích vừa thân thiện với con người và môi
trường. Các nguyên lý đó là:
Việc nghiên cứu về UX đã tồn tại
gần 50 năm nay với sự ra đời của Hiệp hội
thiết kế đồ họa trải nghiệm (Society for
Experimental Graphic Designer - SEGD)
năm 1973 quy tập các nhà nghiên cứu,
thiết kế từ 35 nước cung cấp tài nguyên
cho hoạt động thiết kế môi trường. Cơ
quan này thiết lập các tiêu chuẩn về thiết
kế đồ họa trải nghiệm người dùng và đóng
trụ sở tại Mỹ. Các ứng dụng của thiết kế
đồ họa trải nghiệm thể hiện ở các chuyên
ngành như:
- Nguyên lý 1: Cân bằng giá trị sử
dụng (Equitable use)
- Nguyên lý 2: Linh hoạt khi dùng
(Flexible in use)
- Nguyên lý 3: Đơn giản, trực quan
khi dùng (Simple and intuitive use)
- Nguyên lý 4: Thông tin dễ nhận
biết (Perceptible information)
- Nguyên lý 5: Giảm thiểu các sai
sót khi dùng (Tolerance for error)
- Nguyên lý 6: Ít tốn lực khi sử dụng
(Low physical effort)
- Thiết kế hệ thống thông tin điều
hướng (Wayfinding and Signage)
- Nguyên lý 7: Size and space for
approach and use (kích thước và không
gian để tiếp cận và sử dụng).
- Thiết kế thông tin (Information
Design)
- Thiết kế, trưng bày triển lãm
Các nguyên lý này đã trở thành kim
chỉ nam cho việc thiết kế cũng như đánh
giá tính năng, chất lượng, hiệu quả của
sản phẩm mới. Tuy nhiên ở Việt Nam, các
(Exhibition Design)
- Thiết kế không gian bán hàng
(Retail Design)
38
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
khái niệm này hầu như không được nhắc
tới trong đào tạo ngành này.
Nam còn khá nhạt so với thách thức mà
thực tế đặt ra hiện nay cho ngành này./.
Tài liệu tham khảo:
Chỉ thoáng qua vài môn học phổ
biến trong ngành design trên thế giới mà
hoàn toàn không được đào tạo trong các
trường dạy design của Việt Nam để thấy
được sự khác biệt mang tính “cô độc hoá”
của nền đào tạo design nước ta. Có thể
nói các giáo trình đào tạo rất cần thay đổi
một cách hệ thống, bài bản, đi kèm với
việc đào tạo, bồi dưỡng giảng viên ngành
này. Có lẽ, mốc son của ngành design Việt
1. Nguyễn Ngọc Dũng (2002), Design vì cuộc
sống, Tham luận Hội thảo Mỹ thuật ứng dụng
toàn quốc lần 2.
2. Lê Huy Văn - Trần Văn Bình (2003), Lịch
sử Design, Nxb Xây dựng, Hà Nội
Địa chỉ tác giả: Trường Đại học Mỹ thuật
Việt Nam
Email: hotrongminh&gmail.com
TạpchíKhoahọc-ViệnĐạihọcMởHàNội60(10/2019) 39-43
39
ĐÀO TẠO THIẾT KẾ ĐỒ HỌA THEO NHU CẦU XÃ HỘI
- SỰ CẦN THIẾT VÀ CẤP BÁCH
THE NECESSITY AND URGENCY OF GRAPHIC DESIGN TRAINING
MEETING THE SOCIAL NEEDS
Lê Trọng Nga*
Ngày tòa soạn nhận được bài báo: 5/4/2019
Ngày nhận kết quả phản biện đánh giá: 4/10/2019
Ngày bài báo được duyệt đăng: 28/10/2019
Tóm tắt: Sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế hàng hóa, sự phát triển vượt bậc của
công nghệ thông tin cùng sự “lên ngôi” và ngày càng đa dạng của truyền thông - quảng cáo,
đã tạo ra một thị trường nhu cầu nhân lực thiết kế đồ họa rất lớn, lớn về số lượng cũng như
đa dạng về lĩnh vực công việc, cùng với đó là các cơ hội việc làm hấp dẫn với thu nhập cao
đã tạo nên sức hút không nhỏ đối với các bạn trẻ đam mê lĩnh vực thiết kế.
Từ khóa: Đào tạo, thiết kế đồ họa, nhu cầu xã hội, cần thiết, cấp bách
Abstract: The strong development of the commodity economy, the rapid development of
information technology and the rise and increasing diversity of media and advertising have
created a great demand for with graphic design human resources, large in number as well as
diverse in the field of work. Along with that, attractive job opportunities with high incomes
have created a lot of attraction for young people who are passionate about the field of design.
Keywords: Training, graphic design, social needs, necessity, urgency.
1. Sức hút và thực trạng đào tạo
ngành Thiết kế đồ họa
đồ họa trong nền công nghiệp hàng hóa
và đặc biệt là sức hút của lĩnh vực “nóng”
này, nhiều trường Đại học, cao đẳng
trong cả nước đã tăng cường tuyển sinh,
mở thêm hoặc liên kết đào tạo ngành
Thiết kế Đồ họa, cùng với đó là sự ra đời
của hàng loạt các trung tâm đào tạo nhằm
thỏa mãn nhu cầu của thị trường việc làm
trước cơn “khát” về nhân lực Thiết kế đồ
họa hiện nay.
Trong những năm qua nhu cầu
nguồn nhân lực thiết kế đồ họa tại Việt
Nam ngày một tăng cao, Thiết kế đồ họa
được nhận định là một trong những nghề
nghiệp “nóng” nhất và rất được ưa chuộng
hiện nay.
Nắm bắt nhu cầu của xã hội, xu thế
phát triển và tầm ảnh hưởng của Thiết kế
* Trường Đại học Mở Hà Nội
40
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
Thống kê cho thấy, hiện nay trong
chủ động bỏ nghề, chuyển nghề vì thu
nhập thấp hay nhiều lý do khác nhau.
cả nước có khoảng 40 trường Đại học,
cao đẳng đào tạo ngành thiết kế đồ họa
- lĩnh vực mỹ thuật ứng dụng, mỗi năm
đào tạo và cho ra trường hàng nghìn nhân
lực thiết kế đồ họa, chưa kể các trung
tâm đào tạo trên cả nước liên tục tuyển
sinh các lớp đào tạo ngắn hạn về thiết kế
đồ họa đã minh chứng cho nhu cầu xã
hội của ngành nghề này lớn và được ưa
chuộng như thế nào.
Từ thực tế đào tạo và tuyển dụng
Thiết kế đồ họa, đây là bài toán khó không
chỉ đối với các doanh nghiệp sử dụng lao
động hay người học, mà còn là “dấu chấm
hỏi” đối với các cơ sở đào tạo Thiết kế đồ
họa hiện nay.
2. Xu hướng đào tạo ngành Thiết
kế đồ họa chủ yếu hiện nay
Ở nước ta hiện nay, có thể nhận định
hiện có hai xu hướng đào tạo Thiết kế đồ
họa chủ yếu:
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, số
lượng sinh viên ngành Thiết kế đồ họa ra
trường hàng năm tương đối cao nhưng các
nhà tuyển dụng vẫn gặp khó khăn trong
công tác tuyển dụng nhân sự phù hợp.
Nhiều ứng viên sau khi ra trường dù có
kết quả học tập cao vẫn chưa đủ đáp ứng
cho các doanh nghiệp về chất lượng cũng
như kỹ năng làm việc, dẫn tới số lượng
ứng viên đạt tiêu chí tuyển dụng của các
doanh nghiệp vẫn khá ít ỏi, đặc biệt là
nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong
thực tế, nhiều doanh nghiệp đã phải đầu tư
không ít tài chính và công sức để đào tạo
lại nguồn nhân lực được tuyển dụng.
- Xu hướng thứ nhất: Các cơ sở hay
các trung tâm đào tạo có thời gian đào tạo
ngắn, thường tập trung vào đào tạo các kỹ
năng sử dụng công cụ thiết kế giành rất ít
thời gian cho việc học kiến thức cơ bản về
mỹ thuật, mỹ học, lịch sử mỹ thuật... Việc
đào tạo mang tính thực dụng chưa chú ý
nhiều đến vấn đề xây dựng nền tảng cơ
bản, khả năng tư duy sáng tạo cho người
học, dẫn đến người học sau khi hoàn thành
khóa học sẽ trở thành kỹ thuật viên hơn là
nhà thiết kế, dẫn đến nguồn nhân lực này
có kỹ năng thực hành, sử dụng các công
cụ thiết kế tốt tuy nhiên lại “rỗng” về kiến
thức mỹ thuật cơ bản, thiếu tư duy và khả
năng sáng tạo.
Thực trạng đó đã phản ánh vấn
đề về đào tạo nhân lực Thiết kế đồ họa
ở nước ta hiện nay, tuy nguồn cung khá
nhiều nhưng chất lượng chưa cao, chưa
thực sự cập nhật và thích ứng với nhu cầu
sử dụng thực tế của doanh nghiệp, của xã
hội. Với số lượng đông đảo các đơn vị đào
tạo, sự đào tạo “ồ ạt” nguồn nhân lực thiết
kế đồ họa ở Việt Nam trong những năm
qua bước đầu đã tạo được nguồn lực đáng
kể góp phần thúc đẩy lĩnh vực thiết kế ở
Việt Nam phát triển. Tuy nhiên, trong số
các sinh viên ra trường không ít sinh viên
không kiếm được việc làm, một lượng
không nhỏ theo nghề không bền lâu, hoặc
- Xu hướng thứ hai: Các trường đào
tạo chính quy (Đại học, Cao đẳng) về Thiết
kế đồ họa hiện nay có thời gian đào tạo
dài, thường vẫn chú trọng vào việc đào tạo
sâu về kiến thức mỹ thuật, ý tưởng sáng
tạo, một số trường ít hoặc thậm chí không
đào tạo về các kỹ năng sử dụng công cụ,
phần mềm thiết kế và rèn luyện kỹ năng
thực hành, thực tế, dẫn đến khi sinh viên
ra trường có kiến thức mỹ thuật vững, khả
năng sáng tạo tốt nhưng lại bị hạn chế bởi
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
41
Chỉnh sửa chương trình đào tạo
Với phương thức đào tạo theo tín
các kỹ năng sử dụng công cụ thể hiện, dẫn
đến khó thể hiện tốt ý tưởng sáng tạo của
mình, hoặc thiếu kiến thức thực tế cũng
chỉ phổ biến hiện nay, một trong các yếu
tố tích cực của phương thức đào tạo này
là từng bước hoàn thiện chương trình đào
tạo. Không chỉ phương thức đào tạo theo
tín chỉ, đây cũng là yếu tố quan trọng
hàng đầu của các phương thức đào tạo
khác nhằm cập nhật, bổ sung hoàn thiện
chương trình đào tạo với mục đích đáp
ứng nhu cầu thực tế của xã hội.
làm hạn chế cơ hội việc làm.
Trong thực tế nhu cầu sử dụng nhân
sự Thiết kế đồ họa hiện nay đòi hỏi sự kết
hợp nhuần nhuyễn giữa tư duy sáng tạo mỹ
thuật của họa sĩ thiết kế và kỹ năng thành
thạo trong việc sử dụng các công cụ đồ họa,
phần mềm thiết kế. Theo phản ánh của các
doanh nghiệp, trong những năm qua trong
quá trình tuyển dụng, nhiều ứng viên có “hồ
sơ” học tập rất đẹp nhưng lại yếu về các kỹ
năng sử dụng các phần mềm thiết kế như
Illustrator, Photoshop, InDesign,... Hoặc có
nhiều ứng viên thành thạo các phần mềm
thiết kế nhưng lại thiếu kiến thức nền tảng
về mỹ thuật, về tư duy sáng tạo.
- Hoàn chỉnh chương trình đào tạo
theo mô đun (module); cần rà soát lại các
chương trình đào tạo hiện hành, về kết
cấu chương trình tiếp tục hoàn thiện nhằm
tăng tính hợp lý, thiết kế các khối kiến
thức thành các mô đun và tăng cường các
môn học lựa chọn, tạo điều kiện thuận lợi
cho người học dễ dàng đăng ký học theo
trình độ, khả năng, tốc độ và nguyện vọng
lựa chọn khác nhau.
3. Một số giải pháp đào tạo nguồn
nhân lực Thiết kế đồ họa
Để có một nguồn nhân lực Thiết kế
đồ họa chất lượng cao cũng như đáp ứng
nhu cầu xã hội, việc cấp thiết đó là các cơ
sở đào tạo phải xây dựng, điều chỉnh, cập
nhật chương trình đào tạo với định hướng
ứng dụng, đào tạo theo nhu cầu xã hội,
cần phải có những giải pháp cụ thể nhằm
nâng cao chất lượng đào tạo, đánh giá lại
mục tiêu đào tạo, chất lượng đầu ra và nhu
cầu sử dụng nhân lực của doanh nghiệp.
Phải chú trọng đổi mới nội dung, chương
trình đào tạo phù hợp thực tiễn. Song song
với việc dạy kiến thức nền tảng về mỹ
thuật, cần chú trọng đào tạo kỹ năng sử
dụng công cụ thiết kế, kỹ năng mềm, kiến
thức văn hóa, xã hội, năng lực tư duy sáng
tạo, và đặc biệt cần giúp sinh viên có trải
nghiệm thực tế. Để đạt được mục tiêu đặt
ra các cơ sở đào tạo cần phải có những giải
pháp cụ thể như:
Theo đánh giá thực tế, phát triển
chương trình theo mô đun ngày càng tỏ ra
là một phương thức tiên tiến. Theo phương
thức này, nội dung của chương trình đào
tạo trở nên uyển chuyển hơn, không gò
bó, cứng nhắc, luôn cập nhật được những
biến động của khoa học kỹ thuật, của nền
kinh tế - xã hội, gắn đào tạo với thực tiễn,
phù hợp với người học và nhu cầu của thị
trường lao động. Tuy nhiên khi xây dựng
các mô đun để phát huy được tính ưu việt
của nó cần phải chú ý đảm bảo những đặc
trưng cơ bản của mô đun dạy học đó là
Tính trọn vẹn (mỗi mô đun dạy học mang
một chủ đề xác định từ đó xác định mục
tiêu, nội dung, phương pháp và quy trình
thực hiện do vậy nó không phụ thuộc vào
nội dung đã có và sẽ có sau nó). Tính cá
biệt - cá nhân hóa (chú ý tới trình độ nhận
42
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
thức và các điều kiện khác nhau của người
học, có khả năng cung cấp cho người học
nhiều cơ hội để có thể học tập theo nhịp
độ của cá nhân, việc học tập được cá thể
hóa và phân hóa cao độ). Tính tích hợp (là
đặc tính căn bản tạo nên tính chỉnh thể,
tính liên kết và tính phát triển của mô đun
dạy học. Trước hết mỗi mô đun dạy học
đều là sự tích hợp giữa lý thuyết và thực
hành cũng như các yếu tố của quá trình
dạy học). Tính phát triển (mô đun dạy học
được thiết kế theo hướng “mở” tạo ra cho
nó khả năng dung nạp - bổ sung những nội
dung mang tính cập nhật). Tính tự kiểm
tra, đánh giá (một mô đun dạy học được
đánh giá thường xuyên bằng hệ thống câu
hỏi dạng test diễn ra trong suốt quá trình
thực hiện mô đun dạy học nhằm tăng thêm
động cơ cho người học).
thức đào tạo trực tuyến e-learning nhằm hỗ
trợ tốt cho việc tự học của người học.
Tăng cường rèn luyện kỹ năng
thực hành, cải tiến phương pháp
giảng dạy
Song song với việc chỉnh sửa, thay
đổi chương trình đào tạo, các đơn vị đào
tạo cần phải đổi mới phương pháp đào
tạo, tăng cường học tập, rèn luyện kỹ năng
thực hành để hoạt động giảng dạy thực sự
tạo động lực, sáng tạo cho người dạy, tạo
hứng thú và say mê cho người học với các
giải pháp cụ thể:
- Tăng cường thời lượng giảng dạy
các môn tin học thiết kế chuyên ngành, bổ
sung các phần mềm, ứng dụng thiết kế mới
nhằm trang bị cho sinh viên kiến thức, kỹ
năng sử dụng và làm chủ phần mềm thiết
kế, các công cụ hỗ trợ cho việc thể hiện ý
tưởng sáng tạo.
- Chỉnh sửa nội dung chương trình
đào tạo thiết thực, linh hoạt và được cập
nhật thường xuyên theo với nhu cầu của
người học và của doanh nghiệp, của
cơ quan, tổ chức sử dụng lao động. Nội
dung đào tạo phải luôn gắn với thực tiễn,
kết hợp nhà trường với xã hội thông qua
doanh nghiệp, cơ sở sản xuất.
- Tăng cường gắn kết với các doanh
nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chuyên
ngành, mời các nhà doanh nghiệp tham
gia công tác hướng dẫn, đào tạo thực
hành, tham gia các buổi tọa đàm, hội thảo,
chuyên đề nhằm trao đổi, góp ý và chia sẻ
với người học về các kỹ năng cần có, giúp
cho người học hiểu được tiêu chí, yêu cầu
tuyển dụng của các công ty, doanh nghiệp.
- Đối với khối lượng kiến thức trong
chương trình đào tạo phải tăng cường kiến
thức chuyên môn trong thực tế, giảm bớt
các kiến thức lý thuyết hàn lâm, cấu trúc
chương trình theo hướng hài hòa giữa lý
thuyết và thực hành. Bổ sung, tăng cường
hệ thống các môn tin học thiết kế chuyên
ngành (tin học ứng dụng) như Illustrator,
Photoshop, InDesign, 3Dmax, Corel
Draw... hay các ứng dụng và phần mềm
thiết kế khác.
- Kết hợp và tiếp thu những góp
ý của các doanh nghiệp xây dựng các
chương trình liên kết thực tập, thực hành...
phù hợp về nội dung, hợp lý về thời gian.
Tăng cường cho sinh viên thực tế tại các
doanh nghiệp trong ngành thiết kế, quảng
cáo (các công ty in, thiết kế đồ họa, quảng
cáo, truyền thông...) để sinh viên được
trải nghiệm thực tế, thực hành lý thuyết
và tìm hiểu sâu hơn về nghành nghề
mà mình đang học, nắm vững các công
- Xây dựng các chương trình, môn học
với định hướng ứng dụng công cụ, phương
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
43
đoạn trước, trong và sau thiết kế, bước
Đối với người học, mong muốn học
đầu hiểu được công việc mà mình sẽ làm
cũng như cơ hội tạo dựng các mối quan
hệ nghề nghiệp, nhằm mục đích giúp cho
sinh viên có thể nắm bắt, cọ sát chuyên
môn, bổ xung kỹ năng, kinh nghiệm thực
tế và định hướng nghề nghiệp từ khi còn
ngồi trên ghế nhà trường
nhanh, thu nhập cao, không lo thất nghiệp
là những mong muốn chính đáng. Bởi vậy
việc lựa chọn đúng cơ sở đào tạo, được
đào tạo một cách chuyên nhiệp và bài bản,
gắn với thực tế, học lý thuyết luôn đi đôi
với thực hành sẽ giúp người học nâng cao
năng lực, có nhiều cơ hội làm việc với
mức thu nhập cao trong ngành Thiết kế
đồ họa đang ngày càng phát triển và cạnh
tranh hiện nay.
- Song song cần kết hợp đổi mới
phương pháp giảng dạy theo hướng tích
cực hóa quá trình dạy và học, tạo điều kiện
cho sinh viên phát huy tính chủ động, sáng
tạo trong học tập dựa trên yêu cầu, nguyện
vọng, khả năng và điều kiện của mỗi sinh
viên. Phương pháp giảng dạy tích cực
không tập trung vào việc truyền tải thông
tin mà chú trọng nhiều hơn vào giảng dạy
phương pháp (dạy cách học) để người học
có thể tự học, tự nghiên cứu và hình thành
thói quen chủ động tìm kiếm tư liệu kết
nối toàn cầu.
Tài liệu tham khảo:
1. Khánh Minh (2016), “Đào tạo phải gắn với
nhu cầu của xã hội”, Báo Nhân dân.
2. Yên Ngọc, (2010), “Thực trạng đào tạo mỹ
thuật ứng dụng: Lượng nhiều - chất ít”, Văn
hóa - giải trí, Sài gòn giải phóng.
3. TS. Lê Tuấn Ngọc, ThS. Hoàng Thị Kim
Oanh (2017), “Cách mạng công nghiệp 4.0 và
những thách thức đặt ra đối với lao động Việt
Nam”, Tạp chí tài chính - Bộ tài chính.
4. Kết luận
4. Nam Phương (2018), “Thiết kế đồ họa -
Trong những năm tới, nhu cầu tuyển
dụng nhân lực ngành Thiết kế đồ họa dự
đoán tiếp tục tăng trưởng mạnh. Với sự
tham gia của các công ty, tập đoàn quảng
cáo hàng đầu trên thế giới cùng sự thay
đổi không ngừng về hình thức quảng cáo,
truyền thông và công nghệ dẫn tới sự đòi
hỏi sẽ ngày càng cao về chất lượng và khả
năng thích ứng của các nhà thiết kế.
nghề hot của tương lai”, Báo GD&TĐ.
5. Đoàn Quý (2008), “Đào tạo theo nhu cầu xã
hội: Cần 1 “tam giác cân”, Báo Dân trí.
6. Nguyễn Văn Tình, (2018), “Đào tạo Thiết
kế đồ họa - Từ thực tiễn đến giải pháp”, Nội
san Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật
Trung ương.
7. Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung
ương (2018), “Tác động Cách mạng công
nghiệp 4.0 đến phát triển nguồn nhân lực của
Việt Nam”, Chuyên đề Số 10.
Về phía các cơ sở đào tạo, để đáp
ứng nhu cầu nhân lực của xã hội, nâng cao
tính cạnh tranh và thương hiệu, các cơ sở
đào tạo Thiết kế đồ họa thực sự phải có
bước “chuyển mình” xây dựng những giải
pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện chương
trình đào tạo, đổi mới phương pháp giảng
dạy với mục tiêu nâng cao chất lượng đào
tạo đáp ứng nhu cầu xã hội.
8. Tổng cục Thống kê (2016), Báo cáo năng
suất lao động của Việt Nam: Thực trạng và
giải pháp.
Địa chỉ tác giả: Trường Đại học Mở Hà Nội
Email: [email protected]
11 trang
32180
Free
Bạn đang xem tài liệu "Mốc son và thách thức mới của đào tạo ngành Design", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- moc_son_va_thach_thuc_moi_cua_dao_tao_nganh_design.pdf
