Bài giảng Nhập môn Công nghệ học phần mềm - Phần I: Giới thiệu chung về Công nghệ học phần mềm

Nhập môn

Công nghệ học Phần mềm

(Introduction to Software Engineering)

Department of Software Engineering

Faculty of Information Technology

Hanoi University of Technology

TEL: 04-8682595 FAX: 04-8692906

Email: cnpm@it-hut.edu.vn

HUT, Falt. of IT

SE-I.1

Cấu trúc môn học

• 45 tiết + 1 Đồ án môn học

• Cần những kiến thức căn bản về CNTT

• Cung cấp những nguyên lý chung về

Công nghệ học Phần mềm (CNHPM)

• Cung cấp kiến thức để học các môn

chuyên ngành hẹp như Phân tích và thiết

kế phần mềm, Xây dựng và đánh giá

phần mềm, Quản trị dự án phần mềm,...

HUT, Falt. of IT

SE-I.2

Cấu trúc môn học (tiếp)

• Nội dung: gồm 6 phần với 11 chương

– Giới thiệu chung về CNHPM (3 buổi)

– Quản lý dự án PM (2b)

– Yêu cầu người dùng (1b)

– Thiết kế và lập trình (2b)

– Kiểm thử và bảo trì (2b)

– Chủ đề nâng cao và tổng kết (1b+1b)

• Đánh giá: Thi hết môn + Đồ án môn học

HUT, Falt. of IT

SE-I.3

Tài liệu tham khảo

• R. Pressman, Software Engineering: A Practioner’s

Approach. 5^thEd., McGraw-Hill, 2001

• R. Pressman, Kỹ nghệ phần mềm. Tập 1, 2, 3. NXB

Giáo dục, Hà Nội, 1997 (Người dịch: Ngô Trung

Việt)

• I. Sommerville, Software Engineering. 5^thEd.,

Addison-Wesley, 1995

• K. Kawamura, Nhập môn Công nghệ học Phần

mềm. NXB Kinki-Kagaku, Tokyo, 2001 (Tiếng

Nhật)

HUT, Falt. of IT

SE-I.4

Phần I

Giới thiệu chung về CNHPM

Chương 1: Bản chất phần mềm

1.1 Định nghĩa chung về phần mềm

1.2 Kiến trúc phần mềm

1.3 Các khái niệm

1.4 Đặc tính chung của phần mềm

1.5 Thế nào là phần mềm tốt ?

1.6 Các ứng dụng phần mềm

HUT, Falt. of IT

SE-I.5

1.1. Định nghĩa chung về phần mềm

• Phần mềm (Software - SW) như một khái

niệm đối nghĩa với phần cứng (Hardware

- HW), tuy nhiên, đây là 2 khái niệm

tương đối

• Từ xưa, SW như thứ được cho không

hoặc bán kèm theo máy (HW)

• Dần dần, giá thành SW ngày càng cao và

nay cao hơn HW

HUT, Falt. of IT

SE-I.6

Các đặc tính của SW và HW

HW

• Vật “cứng”

SW

• Vật “mềm”

• Kim loại

• Vật chất

• Hữu hình

• Kỹ thuật sử dụng

• Trừu tượng

• Vô hình

• Sản xuất công nghiệp bởi • Sản xuất bởi con người

máy móc là chính

• Định lượng là chính

• Hỏng hóc, hao mòn

là chính

• Định tính là chính

• Không hao mòn

HUT, Falt. of IT

SE-I.7

Định nghĩa 1: Phần mềm là

• Các lệnh (chương trình máy tính) khi

được thực hiện thì cung cấp những chức

năng và kết quả mong muốn

• Các cấu trúc dữ liệu làm cho chương

trình thao tác thông tin thích hợp

• Các tư liệu mô tả thao tác và cách sử

dụng chương trình

HUT, Falt. of IT

SE-I.8

SW đối nghĩa với HW

• Vai trò SW ngày càng thể hiện trội

• Máy tính là . . . chiếc hộp không có SW

• Ngày nay, SW quyết định chất lượng một

hệ thống máy tính (HTMT), là chủ đề cốt

lõi, trung tâm của HTMT

• Hệ thống máy tính gồm HW và SW

HUT, Falt. of IT

SE-I.9

Định nghĩa 2

Trong một hệ thống máy tính, nếu trừ bỏ đi các

thiết bị và các loại phụ kiện thì phần còn lại

chính là phần mềm (SW)

• Nghĩa hẹp: SW là dịch vụ chương trình để tăng

khả năng xử lý của phần cứng của máy tính

(như hệ điều hành - OS)

• Nghĩa rộng: SW là tất cả các kỹ thuật ứng

dụng để thực hiện những dịch vụ chức năng

cho mục đích nào đó bằng phần cứng

HUT, Falt. of IT

SE-I.10

SW theo nghĩa rộng

• Không chỉ SW cơ bản và SW ứng dụng

• Phải gồm cả khả năng, kinh nghiệm thực

tiễn và kỹ năng của kỹ sư (người chế ra

phần mềm): Know-how of Software

Engineer

• Là tất cả các kỹ thuật làm cho sử dụng

phần cứng máy tính đạt hiệu quả cao

HUT, Falt. of IT

SE-I.11

Phần mềm là gì ?

Nhóm các

Kỹ thuật,

Phương pháp

luận

Nhóm các

chương trình

tư liệu

Kinh nghiệm kỹ sư,

know-how

HUT, Falt. of IT

SE-I.12

Nhóm các kỹ thuật, phương pháp luận

• Các khái niệm và trình tự cụ thể hóa một hệ

thống

• Các phương pháp tiếp cận giải quyết vấn đề

• Các trình tự thiết kế và phát triển được chuẩn

hóa

• Các phương pháp đặc tả yêu cầu, thiết kế hệ

thống, thiết kế chương trình, kiểm thử, toàn bộ

quy trình quản lý phát triển phần mềm

HUT, Falt. of IT

SE-I.13

Nhóm các chương trình

• Là phần giao diện với phần cứng, tạo thành từ các

nhóm lệnh chỉ thị cho máy tính biết trình tự thao

tác xử lý dữ liệu

• Phần mềm cơ bản: với chức năng cung cấp môi

trường thao tác dễ dàng cho người sử dụng nhằm

tăng hiệu năng xử lý của phần cứng (ví dụ như OS

là chương trình hệ thống)

• Phần mềm ứng dụng: dùng để xử lý nghiệp vụ

thích hợp nào đó (quản lý, kế toán, . . .), phần mềm

đóng gói, phần mềm của người dùng, . . .

HUT, Falt. of IT

SE-I.14

Nhóm các tư liệu

• Những tư liệu hữu ích, có giá trị cao và

rất cần thiết để phát triển, vận hành và

bảo trì phần mềm

• Để chế ra phần mềm với độ tin cậy cao

cần tạo ra các tư liệu chất lượng cao: đặc

tả yêu cầu, mô tả thiết kế từng loại, điều

kiện kiểm thử, thủ tục vận hành, hướng

dẫn thao tác

HUT, Falt. of IT

SE-I.15

Những yếu tố khác

• Sản xuất phần mềm phụ thuộc rất nhiều vào

con người (kỹ sư phần mềm). Khả năng hệ

thống hóa trừu tượng, khả năng lập trình, kỹ

năng công nghệ, kinh nghiệm làm việc, tầm bao

quát, . . .: khác nhau ở từng người

• Phần mềm phụ thuộc nhiều vào ý tưởng (idea)

và kỹ năng (know-how) của người/nhóm tác

giả

HUT, Falt. of IT

SE-I.16

1.2 Kiến trúc phần mềm

1.2.1 Phần mềm nhìn từ cấu trúc phân cấp

• Cấu trúc phần mềm là cấu trúc phân cấp

(hierarchical structure): mức trên là hệ thống

(system), dưới là các hệ thống con (subsystems)

• Dưới hệ thống con là các chương trình

• Dưới chương trình là các Modules hoặc

Subroutines với các đối số (arguments)

HUT, Falt. of IT

SE-I.17

Kiến trúc phần mềm

System

Subsystem

Job unit

Master files



Program

Temporary

Jobstep unit

files



Module

Subroutine

Member unit

Arguments

Common Module

HUT, Falt. of IT

SE-I.18

1.2.2 Phần mềm nhìn từ cấu trúc và thủ tục

• Hai yếu tố cấu thành của phần mềm

– Phương diện cấu trúc

– Phương diện thủ tục

• Cấu trúc phần mềm: biểu thị kiến trúc các

chức năng mà phần mềm đó có và điều kiện

phân cấp các chức năng (thiết kế cấu trúc)

• Thiết kế chức năng: theo chiều đứng (càng sâu

càng phức tạp) và chiều ngang (càng rộng càng

nhiều chức năng, qui mô càng lớn)

HUT, Falt. of IT

SE-I.19

Cấu trúc phần mềm

Fuction A

Function B

Function E

Function C

Function F

Function D

Cấu trúc chiều ngang

(Horizontal structure)

HUT, Falt. of IT

SE-I.20