Giáo trình Hệ điều hành Linux - Nghề: Công nghệ thông tin
UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH HẢI PHÒNG
TRƯỜNG CĐCN HẢI PHÒNG
GIÁO TRÌNH
Tên môn học: Hệ điều hành Linux
NGHỀ: CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
(ƯDPM)
TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG
HẢI PHÒNG
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể
được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và
tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
LỜI GIỚI THIỆU
”Hệ điều hành Linux” là môn học bắt buộc trong các trường nghề. Tuỳ
thuộc vào đối tượng người học và cấp bậc học mà trang bị cho học sinh, sinh
viên những kiến thức cơ bản nhất.
Để thống nhất chương trình và nội dung giảng dạy trong các nhà trường
chúng tôi biên soạn cuốn giáo trình: Hệ điều hành Linux. Giáo trình được biên
soạn phù hợp với các nghề trong các trường đào tạo nghề phục vụ theo yêu cầu
của thực tế xã hội hiện nay.
Tài liệu tham khảo để biên soạn gồm:
[1]. Nguyễn Minh Hoàng. Linux – Giáo trình Lý thuyết và Thực hành. Nhà
xuất bản Lao động và Xã hội, 2002.
[2]. Ellen Siever, Aaron Weber, Stephen Figgins, Robert Love, Arnold
Robbins. Linux in a Nutshell. O'Reilly Media, Inc.; 5 edition (July 27, 2005)
[3]. Cameron Newham. Learning the bash Shell. O'Reilly Media, Inc.; 3
edition (March 29, 2005)
Kết hợp với kiến thức mới có liên quan môn học và những vấn đề thực tế
thường gặp trong sản xuất, đời sống để giáo trình có tính thực tế cao, giúp cho
người học dễ hiểu, dễ dàng lĩnh hội được kiến thức môn học.
Trong quá trình biên soạn giáo trình kinh nghiệm còn hạn chế, chúng tôi
rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc để lần hiệu đính sau được
hoàn chỉnh hơn.
Tổ bộ môn Kỹ thuật hệ thống và
mạng máy tính
Mục lục
Chương 1: Giới thiệu hệ thống Linux .......................................................................................7
1. Lịch sử phát triển.................................................................................................................7
2. Đặc điểm của Unix, phần mềm nguồn mở..........................................................................8
3. Hệ điều hành Linux và các bản phân phối ..........................................................................9
Chương 2: Thao tác với hệ thống ............................................................................................23
1. Tiến trình khởi động Linux ...............................................................................................23
2. Thủ tục đăng nhập và các lệnh thoát khỏi hệ thống..........................................................25
3. Một số lệnh hệ thống.........................................................................................................26
CHƯƠNG 3: HỆ THỐNG TỆP ..............................................................................................31
1. Tổng quan về hệ thống tệp................................................................................................31
2. Quyền truy nhập thư mục và tệp .......................................................................................34
3. Thao tác với thư mục.........................................................................................................38
CHƯƠNG 4: QUẢN TRỊ TIẾN TRÌNH ................................................................................40
1. Khái niệm tiến trình...........................................................................................................40
2. Các thuộc tính của tiến trình .............................................................................................40
1. Quản lý người dùng...........................................................................................................46
2. Quản lý nhóm người dùng.................................................................................................47
3. Quyền của người dùng ......................................................................................................48
CHƯƠNG 6: TRÌNH TIỆN ÍCH .............................................................................................51
1. Các trình tiện ích soạn thảo văn bản .................................................................................51
2. Các tiên ích hệ thống (tạo đĩa khởi động, setup, fdisk, mc,...)..........................................53
Chương 7: Lập trình Shell........................................................................................................60
1. Kịch bản và ngôn ngữ kịch bản.........................................................................................60
2. Cơ chế mở rộng lệnh (expansion) .....................................................................................61
3. Các cấu trúc lệnh điều khiển (if, for, while,…),................................................................65
PHẦN THỰC HÀNH...............................................................................................................68
THỰC HÀNH: CÀI ĐẶT HỆ ĐIỀU HÀNH LINUX .............................................................68
THỰC HÀNH: CÁC THAO TÁC VỚI TẬP TIN (Ca 1)........................................................73
HỆ ĐIỀU HÀNH LINUX
I. Vị trí, tính chất của mô đun:
- Vị trí: Là mô đun cơ sở chuyên ngành. Môn học cần được bố trí học sau
môn Tin đại cương.
- Tính chất: Là mô đun trong chương trình đào tạo nghề Công nghệ thông
tin.
II. Mục tiêu mô đun:
- Về kiến thức:
Trình bày được các khái niệm cơ bản về hệ điều hành Linux;
Trình bày được các điểm khác nhau giữa hệ điều hành Linux và hệ
điều hành Windows;
Trình bày được các ưu nhược điểm khi sử dụng hệ điều hành
Linux.
- Về kỹ năng:
Cài đặt được hệ điều hành Linux;
Cấu hình được các thông số cơ bản của hệ điều hành Linux;
Thực hiện được các thao tác trên tập tin;
Quản lý được tiến trình và người sử dụng trên hệ điều hành Linux;
Lập trình cơ bản bằng ngôn ngữ shell trên Linux.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:
Cẩn thận, tỉ mỉ, tuân thủ nội qui vệ sinh và an toàn phòng thực hành;
Tích cực vận dụng các kiến thức đã học về hệ điều hành Linux vào thực
tiễn.
III. Nội dung mô đun:
1 Nội dung tổng quát và phân bổ thời gian:
Số T
T
Nội dung
Chương 1: Giới thiệu hệ thống Linux
1. Lịch sử phát triển
2. Đặc điểm của Unix, phần mềm nguồn mở
1
3. Hệ điều hành Linux và các bản phân phối
4.Cài đặt Linux
Thực hành: Cài đặt hệ điều hành Linux
Chương 2: Thao tác với hệ thống
1. Tiến trình khởi động Linux
2. Thủ tục đăng nhập và các lệnh thoát khỏi hệ thống
2
3. Một số lệnh hệ thống
4. Thực hành: Sử dụng một số lệnh cơ bản
Chương 3: Hệ thống tệp
1. Tổng quan về hệ thống tệp
2. Quyền truy nhập thư mục và tệp
3. Thao tác với thư mục
3
4. Các lệnh làm việc với tệp
5. Sao lưu và nén dữ liệu
Thực hành: Các thao tác với tập tin
Chương 4. Quản trị tiến trình
1. Khái niệm tiến trình
2. Các thuộc tính của tiến trình
3. Chuyển đổi trạng thái của tiến trình, lệnh ps, lệnh kill, đổi hướng vào
ra của tiến trình
Thực hành: Quản lý tiến trình
Chương 5. Quản trị tài khoản người dùng
1. Quản lý người dùng
2. Quản lý nhóm người dùng
3. Quyền của người dùng
4
5
6
Thực hành: Quản trị tài khoản người dùng
Chương 6: Trình tiện ích
1. Các trình tiện ích soạn thảo văn bản
2. Các tiên ích hệ thống (tạo đĩa khởi động, setup, fdisk, mc,...).
3. Các tiên ích mạng (tcpdump, iptraf, lynx,...)
Thực hành: Sử dụng các trình tiện ích
Chương 7: Lập trình Shell
1. Kịch bản và ngôn ngữ kịch bản
2. Cơ chế mở rộng lệnh (expansion)
7
3. Các cấu trúc lệnh điều khiển (if, for, while,…),
4. Câu lệnh test, expr,…
Thực hành lập trình shell
Chương 1: Giới thiệu hệ thống Linux
Mục tiêu:
Kiến thức:
- Trình bày được lịch sử phát triển của hệ điều hành Linux;
- Trình bày được các bản phân phối của hệ điều hành Linux.
Kỹ năng: Cài đặt được hệ điều hành Linux.
Thái độ:
- Cẩn thận, tỉ mỉ, tuân thủ nội qui vệ sinh và an toàn phòng thực hành;
- Tích cực vận dụng kiến thức đã học vào thực tế.
Nội dung:
1. Lịch sử phát triển
say trong vòng 3 năm liên tục và cho ra đời phiên bản Linux 1.0 vào năm 1994.
Bộ phận chủ yếu này được phát triển và tung ra trên thị trường dưới bản
mã nguồn của Linux.
tên này được sử dụng một cách rộng rãi để miêu tả tổng thể một hệ điều
này hỗ trợ một số lượng lớn các kiến trúc vi xử lý, và được sử dụng trong nhiều
Ban đầu, Linux được phát triển và sử dụng bởi những người say mê. Tuy nhiên,
lĩnh vực. Sở dĩ Linux đạt được những thành công một cách nhanh chóng là nhờ
vào các đặc tính nổi bật so với các hệ thống khác: chi phí phần cứng thấp, tốc độ
cao (khi so sánh với các phiên bản Unix độc quyền) và khả năng bảo mật tốt, độ
tin cậy cao (khi so sánh với Windows) cũng như là các đặc điểm về giá thành rẻ,
không bị phụ thuộc vào nhà cung cấp. Một đặc tính nổi trội của nó là được phát
Tuy nhiên, hiện tại số lượng phần cứng được hỗ trợ bởi Linux vẫn còn rất khiêm
tốn so với Windows vì các trình điều khiển thiết bị tương thích với Windows
nhiều hơn là Linux. Nhưng trong tương lai số lượng phần cứng được hỗ trợ cho
Linux sẽ tăng lên.
2. Đặc điểm của Unix, phần mềm nguồn mở
Đặc điểm của Unix:
chuyên nghiệp và lập trình viên, hệ thống Unix có đặc điểm là thiết kế theo
một tập hợp các công cụ đơn giản, và mỗi công cụ chỉ thực hiện những chức
các công cụ để thực hiện các chức năng phức tạp.
Ngày nay hệ điều hành Unix được phân ra thành nhiều nhánh khác nhau, nhánh
của AT&T, nhánh của một số nhà phân phối thương mại và nhánh của những tổ
chức phi lợi nhuận.
Unix có thể chạy trên nhiều loại máy tính khác nhau, từ những máy tính cá
cùng lúc thực hiện nhiều nhiệm vụ) hỗ trợ một cách lý tưởng đối với các ứng
ngữ rất mạnh và mềm dẻo. Unix hỗ trợ các ứng dụng mạng và hỗ trợ nhiều môi
trường lập trình khác nhau. Với hàng trăm lệnh và một số lượng rất lớn các tùy
chọn, Unix thực sự là một khó khăn đối với người mới bắt đầu. Với sự phát triển
toán.
Vì Bell Laboratories bị cấm không cho phép tiếp thị Unix vì lệnh chống độc
quyền đối với AT&T nên Unix đã được cung cấp miễn phí cho các trường đại
khi đã được ưa thích trong các lĩnh vực công nghệ, AT&T đã giành được quyền
Unix vẫn được sử dụng rất rộng rãi trong thị trường dành cho máy chủ. Đã có
nhiều phiên bản phát triển khác nhau, trong đó có Linux.
dụng bởi nhiều công ty tập đoàn lớn trên thế giới vì mức độ bảo mật của nó
tương đối cao.
Phần mềm nguồn mở:
cứu, thay đổi và cải tiến phần mềm, và phân phối phần mềm ở dạng chưa thay
đổi hoặc đã thay đổi.
được thay thế bằng phần mềm nguồn mở vì thuật ngữ này ít mơ hồ hơn và dễ sử
dụng hơn cho giới doanh nghiệp.
Định nghĩa Nguồn mở của Tổ chức Sáng kiến Nguồn mở (Open Source
Initiative - OSI) thể hiện một triết lý nguồn mở và xác định ranh giới về việc sử
dụng, thay đổi và tái phân phối. Một vài giấy phép phần mềm nguồn mở đã
được thẩm định thuộc giới hạn của Định nghĩa Nguồn mở. Ví dụ nổi bật nhất
chúng truy cập vào nguồn của một sản phẩm, giấy phép nguồn mở cho phép tác
giả điều chỉnh cách truy cập đó.
Thuật ngữ "phần mềm nguồn mở" có nghĩa gần tương đương với "mã nguồn
mở" nhưng với độ bao hàm cao hơn. Phần mềm nguồn mở thì có hệ quả là mã
nguồn mở, nhưng điều ngược lại thì không đúng (ví dụ một phần mềm có mã
nguồn mở nhưng giấy phép "đóng" - hệ quả của tình huống này là người dùng
được truy cập vào mã nguồn nhưng có thể bị ngăn cấm quyền sao chép, chỉnh
sửa, phân phối lại...).
Ngày nay có rất nhiều dạng mở (không đóng) bao gồm: phần cứng, phần mềm
nguồn mở, tài liệu/ học liệu mở, thiết kế mở... Phần mềm nguồn mở ngày nay
phát triển với tốc độ khá cao, cho thấy nó có nhiều động lực hơn so với mã
đóng. Không nghi ngờ ngày nay sự phát triển lĩnh vực công nghệ thông tin có
thể nói tới nguồn mở như cái gì đó năng động nhất. Tốc độ phát triển của nó có
thể nói đến từng giờ một.
3. Hệ điều hành Linux và các bản phân phối
Thành phần cấu thành lên một HĐH hoàn chỉnh được mô tả trong hình sau:
Trong cùng là phần cứng máy tính, ba lớp ngoài lần lượt từ bên trong có kernel
(hạt nhân), hệ vỏ (shell) và ngoài cùng là lớp ứng dụng (Application Software).
Phần nhân đảm nhiệm quản lý tài nguyên phần cứng, cung cấp giao diện cho các
phần mềm lớp vỏ (shell) như vi (editor), bash (một loại shell) ... Sau đó đến lượt
mình thì lớp shell sẽ cung cấp tiện ích và giao diện cho các phần mềm mức trên
là các phần mềm ứng dụng: Mail, FTP … Trên thực tế là mọi thao tác trên
Windows quen thuộc đều có thể dịch thành các lệnh, ví dụ như lệnh tạo shortcut
(link file) có thể dùng lệnh sau:
1 C:\WINDOWS\EXPLORER.EXE /n,/e,c:\
Như vậy các bạn nên hiểu hệ điều hành Linux là sự kết hợp của hạt nhân linux
với các phần mềm GNU. Hiện nay linux được cài đặt trên rất nhiều thiết bị từ
máy tính đến máy chủ, điện thoại hay các hệ thống ảo hóa, hệ nhúng … Tính
mềm dẻo của nó cho phép nó có thể tùy biến để chạy trên rất nhiều phần cứng,
nó đã trở thành một nền tảng chứ không đơn thuần là một HĐH nữa. Các bản
phân phối linux (distro) phổ biến nhất là Debian, Fedora, Ubuntu, Android ...
Ubuntu
Đầu tiên trong danh sách ta phải kể đến phiên bản Ubuntu, một trong những
phiên bản hệ điều hành Linux được yêu thích nhất, nó ra đời nhằm phục vụ
những người dùng quen với giao diện đồ họa trực quan tương đồng với
Windows, giúp người dùng sử dụng và vận hành nó một cách dễ dàng hơn.
Những giao diện của nó mang nhưng nét mới dành cho người dùng, mượt mà và
đẹp mắt hơn so với những gì Windows mang lại.
Ngoài ra, Ubuntu còn sở hữu các cơ chế cài đặt đơn giản, không bao gồm nhiều
các codec độc quyền mặc định, tuy nhiên bạn vẫn có nhiều lựa chọn ở quá trình
cài đặt đơn giản bằng cách nhấp chuột vào những bước tương tự như trên
Windows, cùng với đó là việc liên tục được nhà phát triển cập nhật, giúp nó có
tính bảo mật và hiệu quả hơn.
OpenSUSE 13.2
Tiếp theo là một trong những phiên bản dựa trên cấu trúc RPM phổ biến nhất
hiện nay, đó là OpenSUSE. Nó được xây dựng trên tiêu chí tất cả trong một, bao
gồm trình quản lý thông minh YaST, giúp người dùng quản lý các trình đơn xử
lý phần mềm cài đặt, cũng như cấu hình hệ thống và quản trị hệ thống. Do đó nó
là một trong những phiên bản thường xuyên được sử dụng trên các máy tính
server và KDE.
Ngoài ra, nó còn sở hữu trình cài đặt đơn giản, cùng với các tùy chọn nâng cao,
chẳng hạn như việc thiết lập máy in hay cấu hình LDAP một cách dễ dàng, giúp
cho người dùng có nhiều giải pháp hơn với nó.
Fedora
Fedora được biết đến như là một trong những phiên bản Linux lâu đời nhất, khi
mà nó được ra mắt lần đầu vào những năm 1990 với sự hợp tác của Red Hat
Linux. Các phiên bản Fedora này cung cấp một hệ thống phần mềm hoàn toàn
miễn phí và có truyền thống là một hệ điều hành back dành cho Ubuntu. Nó tập
trung nhiều vào việc cung cấp giải pháp dành cho những máy trạm và máy
database dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Ngoài ra, nó còn sở hữu các công cụ quản lý phầm mềm khá hữu dụng, cùng các
trình quản lý Synaptic Package. Cùng với đó, Fedora được xây dựng với 3 phiên
bản chính, bao gồm Cloud, Server và Workstation.
Linux Mint
Mint đang được biến đến như là một trong những phiên bản distro Linux được
sử dụng rộng rãi và phổ biến nhất hiện nay. Nó cũng được phát triển dựa trên
Ubuntu, cùng với giao diện được thiết kế riêng có tên Unity. Linux Mint cung
cấp cho người dùng 2 môi trường làm việc riêng biệt Gnome-based, bao gồm
Mate và Cinnamon. Trong đó, Mate cung cấp khả năng làm việc tương đồng với
những chiếc máy tính để bàn đơn thuần. Còn với Cinnamon, nó cung cấp đến
khả năng làm việc mạnh mẽ, do đó nó hay được sử dụng dành cho những chiếc
máy tính trạm, server hay database.
4.Cài đặt Linux
Cài đặt và cấu hình Ubuntu Desktop:
Như các bước thiết lập bình thường, chúng ta tạo mới 1 máy ảo trên VMware
bằng cách nhấn Ctrl + N hoặc menu File > New Virtual Machine:
Chọn chế độ Custom (advance)
Next để tiếp tục, tại phần chọn hệ điều hành cài đặt, các bạn trỏ đến file iso của
Ubuntu Desktop được tải về máy tính ở bước trên:
Điền một số thông tin để tiếp tục:
Lưu ý rằng ở ô User name các bạn phải để tên chữ thường nhé (không được có
chữ hoa) và số. Tiếp theo, chọn thư mục lưu trữ file máy ảo của Ubuntu (thay
đổi ở dòng Location):
Thiết lập bộ vi xử lý - CPU cho máy ảo, bao gồm số nhân (Processors) và sỗ lõi
trên từng nhân (cores per processor). Tùy cấu hình máy thật mà bạn chia sẻ sao
cho hợp lý, tất nhiên chia 2 nhân 2 lõi sẽ nhanh hơn so với 1 nhân 1 lõi:
Thiết lập chia sẻ RAM, hình mũi tên nhỏ màu xanh lá cây là mức RAM chia sẻ
ở mức đề nghị (ở đây là 1GB), màu vàng là tối thiểu (512MB), còn màu xanh
nhạt là tối đa (khoảng 6GB):
Cấu hình mạng giữa máy ảo và máy thật (thông thường các bạn cứ chọn NAT
nhé):
Các thiết lập tiếp theo, các bạn cứ giữ nguyên Default và Next. Tại đây là bước
đặt dung lượng ổ cứng cho máy ảo, tùy vào dung lượng còn trống của ổ cứng đặt
máy ảo mà chia sẻ sao cho hợp lý:
Lưu file *.vmdk vào cùng thư mục đặt máy ảo ở bước trên:
Xem lại tất cả các cấu hình, thiết lập của máy ảo rồi nhấn Finish để bắt đầu cài
đặt:
Sau khi bật máy ảo lên, màn hình cài đặt Ubuntu sẽ trông giống như hình dưới:
Quá trình này sẽ diễn ra khoảng 10 - 20 phút, vì trong lúc này Ubuntu sẽ tự động
tải thêm những gói dữ liệu cần thiết khác để cào đặt:
Tải về để xem bản đầy đủ
103 trang
23982
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Hệ điều hành Linux - Nghề: Công nghệ thông tin", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_he_dieu_hanh_linux_nghe_cong_nghe_thong_tin.pdf
