Factors affect green food consumption intention of consumers in Hanoi
VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 35, No. 3 (2019) 79-90
Original Article
Factors Affect Green Food Consumption Intention
of Consumers in Hanoi
Hoang Thi Bao Thoa*, Hoang Le Kien, Nguyen Thu Uyen, Nguyen Thi Uyen
VNU University of Economics and Business,
144 Xuan Thuy Str., Cau Giay Dist., Hanoi, Vietnam
Received 23 September 2019
Revised 24 September 2019; Accepted 24 September 2019
Abstract: Green consumption has become an important academic and practical topic however
green food consumption is a quite new concept with many consumers in Hanoi. Taking the
cognitive view in studying consumer behaviors, this study theoretically developed and tested
factors that affect green food consumption intention and behavior of consumers in Hanoi, namely
Attitude towards the environment, Attitude towards green food consumption, Subjective norm of
green consumption, Perceived consumer effectiveness and belief. Our data sample of 260
consumers in Hanoi provided supports for the hypotheses. Our study results thus contribute to the
green consumption literature and the broader literature of consumer behavior. Implications and
recommendations for further research are also discussed.
Keywords: Green food consumption, green food behaviour, green food intention.
*
_______
* Corresponding author.
E-mail address: [email protected]
79
VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 35, No. 3 (2019) 79-90
Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định tiêu dùng
thực phẩm hữu cơ của người tiêu dùng ở Hà Nội
Hoàng Thị Bảo Thoa*, Hoàng Lê Kiên, Nguyễn Thu Uyên, Nguyễn Thị Uyên
Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, 144 Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hà Nội, Việt Nam
Nhận ngày 23 tháng 9 năm 2019
Chỉnh sửa ngày 24 tháng 9 năm 2019; Chấp nhận đăng ngày 24 tháng 9 năm 2019
Tóm tắt: Tiêu dùng xanh đã và đang là một chủ đề quan trọng về cả mặt lý thuyết và thực tiễn, tuy
nhiên tiêu dùng thực phẩm hữu cơ lại là một khái niệm tương đối lạ lẫm đối với nhiều người tiêu
dùng ở Hà Nội. Nghiên cứu định lượng hành vi tiêu dùng, bài viết xây dựng các giả thuyết và kiểm
định các nhân tố ảnh hướng tới ý định tiêu dùng thực phẩm hữu cơ của người tiêu dùng trên địa
bàn Hà Nội gồm có các nhân tố như: yếu tố quan tâm tới môi trường, chuẩn chủ quan, nhận thức
về tính hiệu quả của sản phẩm, niềm tin. Nghiên cứu này sử dụng phiếu điều tra trên 260 người
tiêu dùng nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng theo hướng thúc đẩy hoặc cản trở ý định tiêu dùng
sản phẩm hữu cơ của người tiêu dùng ở Hà Nội, từ đó đề xuất các chương trình, chính sách nhằm
giúp các nhà hoạch định chính sách cũng như các doanh nghiệp thúc đẩy ý định tiêu dùng thực
phẩm hữu cơ của người tiêu dùng nói chung, đồng thời đưa ra một số đề xuất cho các nghiên cứu
tiếp theo.
Từ khóa: Thực phẩm hữu cơ, ý định tiêu dùng, các nhân tố ảnh hưởng.
dựng mô hình các nhân tố tác động đến ý định
tiêu dùng thực phẩm hữu cơ dựa trên mô hình
lý thuyết hành vi hoạch định (TPB), bao gồm:
thái độ tiêu dùng thực phẩm hữu cơ, chuẩn chủ
quan, nhận thức kiểm soát hành vi tiêu dùng và
nhận thức về tính hiệu quả của sản phẩm [1].
Ngoài ra, tác giả còn kiểm định các nhân tố ảnh
hưởng tới thái độ đối với thực phẩm hữu cơ và
rút ra được 6 động cơ, bao gồm: tâm trạng,
thành phần tự nhiên, vấn đề bảo vệ động vật,
vấn đề bảo vệ môi trường, giá trị về chính trị và
giá trị về tôn giáo. Hơn nữa, nghiên cứu cho
thấy các đặc điểm tâm lý liên quan đến việc
ngại thử những thực phẩm mới và sự yêu thích
thực phẩm (luôn đề cập đến thực phẩm, luôn
tham gia các hoạt động liên quan đến thực
1. Cơ sở lý luận về ý định tiêu dùng thực
phẩm hữu cơ*
1.1. Các nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng tới ý
định tiêu dùng thực phẩm hữu cơ
Thực phẩm hữu cơ là sản phẩm của quá trình
nông nghiệp hữu cơ, vậy nên các định nghĩa về
thực phẩm hữu cơ cũng được xây dựng thông qua
các tiêu chuẩn nuôi trồng hữu cơ.
Mei-Fang Chen (2007) trong nghiên cứu về
thái độ hành vi và ý định mua trong mối liên
quan tới thực phẩm hữu cơ ở Đài Loan đã xây
_______
* Tác giả liên hệ.
Địa chỉ email: [email protected]n
80
H.T.B. Thoa et al. / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 35, No. 3 (2019) 79-90
81
phẩm…) gây ra tác động điều chỉnh đối với mối
quan hệ giữa các động cơ trên với thái độ của
người tiêu dùng đối với thực phẩm hữu cơ.
quan hệ giữa thông tin và ý định mua thực
phẩm hữu cơ của người tiêu dùng. Nghiên cứu
cũng cho thấy thái độ đối với thực phẩm hữu cơ
và chuẩn chủ quan ảnh hưởng đáng kể đến lựa
chọn thực phẩm hữu cơ của người tiêu dùng; và
việc người tiêu dùng thu nhận thêm kiến thức
về thực phẩm hữu cơ có thể tạo ra thái độ tích
cực đối với thực phẩm hữu cơ.
Không giống Ấn Độ, trong nghiên cứu về
các nhân tố quyết định đến hành vi mua thực
phẩm hữu cơ của người tiêu dùng Sri Lanka,
Kapuge (2016) đã chỉ ra rằng nhận thức và ý
thức sức khỏe là hai nhân tố chính ảnh hưởng
đến ý định mua sản phẩm hữu cơ của người tiêu
dùng Sri Lanka [5]. Tuy nhiên, mối quan tâm
về môi trường và ảnh hưởng của nhóm tham
khảo không có ảnh hưởng đáng kể đến ý định
của người tiêu dùng tại quốc gia này.
Năm 2018, Asgarnezhad Nouri Bagher,
Farideh Salati và Mohammad Ghaffari đã thực
hiện điều tra các yếu tố ảnh hưởng đến ý định
mua thực phẩm hữu cơ của người tiêu dùng Iran
[6]. Theo dữ liệu được thu thập thông qua bảng
câu hỏi từ Pathak (2015) và Chen (2009): định
hướng đạo đức, nhận thức về hiệu quả của sản
phẩm hữu cơ, thái độ đối với thực phẩm hữu cơ,
mối quan tâm về môi trường, chuẩn chủ quan,
lối sống lành mạnh, nhận thức về sức khỏe và
kiểm soát hành vi nhận thức có tác động đáng
kể nhất đến ý định mua thực phẩm hữu cơ.
Tại Việt Nam, nghiên cứu của Lê Thị Thùy
Dung (2017) cho thấy nhân tố ảnh hưởng đến ý
định mua thực phẩm hữu cơ của người tiêu
dùng tại thành phố Đà Nẵng bao gồm: thái độ,
sự quan tâm tới sức khỏe, niềm tin, chuẩn chủ
quan, sự sẵn có của sản phẩm, truyền thông đại
chúng, giá cả và mối quan tâm đến môi trường
[7]. Kết quả nghiên cứu chỉ loại bỏ yếu tố
chuẩn chủ quan ra khỏi mô hình ảnh hưởng đề
xuất và cho thấy thái độ, sự quan tâm sức khỏe
và niềm tin có tác động tích cực tới ý định mua
thực phẩm hữu cơ.
Rambalak Yadav và Govind Swaroop
Pathak (2017) cũng sử dụng lý thuyết TPB để
điều tra ý định của người tiêu dùng mua thực
phẩm hữu cơ tại một quốc gia đang phát triển,
điển hình là Ấn Độ [2]. Nghiên cứu đã kết hợp
các nhân tố bổ sung như ý thức về sức khỏe,
mối quan tâm về môi trường và thái độ đạo đức
vào trong mô hình TPB. Nghiên cứu đã củng cố
cho việc kết hợp thái độ đạo đức và ý thức sức
khỏe vào mô hình TPB vì cả hai cấu trúc này
ảnh hưởng đáng kể đến ý định của người tiêu
dùng để mua thực phẩm hữu cơ, và đã tăng khả
năng dự đoán của khung lý thuyết được đề xuất.
Trong khi đưa ra quyết định mua thực phẩm
hữu cơ, các vấn đề liên quan đến sức khỏe đóng
vai trò quan trọng hơn đối với người tiêu dùng
Ấn Độ so với các vấn đề môi trường
Nghiên cứu của Mohamed Bilal Basha và
David Lal (2018) đã khẳng định vai trò của các
nhân tố bổ sung cho nghiên cứu của Rambalak
Yadav và Govind Swaroop Pathak (2017) về
các nhân tố ảnh hưởng tới ý định mua thực
phẩm hữu cơ của người tiêu dùng Ấn Độ [3].
Thêm nữa, các nhân tố ảnh hưởng khác cũng
được đưa ra cụ thể, chi tiết hơn và kiểm định
mức độ tác động như: mối quan tâm về môi
trường, sức khỏe và lối sống, chất lượng sản
phẩm và sự ủng hộ nông dân địa phương
(những người cung cấp thực phẩm hữu cơ), sự
tiện lợi, giá cả, sự an toàn, độ tin vậy và chuẩn
chủ quan của người tiêu dùng. Trong đó, sức
khỏe và lối sống, sự ủng hộ nông dân địa
phương, sự tiện lợi và giá cả được chứng minh
có tác động tiêu cực đến ý định tiêu thụ thực
phẩm hữu cơ của người Ấn Độ.
Nghiên cứu của Chih-Ching Teng và
Yu-Mei Wang (2015) đã kiểm định việc người
tiêu dùng được cung cấp thông tin rõ ràng trên
nhãn thực phẩm hữu cơ và việc họ có hiểu biết,
kiến thức về thực phẩm hữu cơ ảnh hưởng thế
nào đến niềm tin và thái độ của người tiêu dùng
đối với thực phẩm hữu cơ [4]. Kết quả nghiên
cứu đã chỉ ra rằng niềm tin (vào các hoạt động
trên thị trường thực phẩm hữu cơ) đóng vai trò
là tiền đề của thái độ và là nhân tố điều tiết mối
Nghiên cứu của Ngô Minh Hải, Masahiro
Moritaka và Susumu Fukuda (2013) về rau hữu
cơ chỉ ra rằng nồng độ thuốc trừ sâu và phân
bón hóa học cao trong rau quả tiềm ẩn nhiều rủi
ro đối với người Việt Nam nói chung, người Hà
Nội nói riêng [8]. Nghiên cứu khảo sát mẫu
H.T.B. Thoa et al. / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 35, No. 3 (2019) 79-90
82
gồm 185 người tại bốn siêu thị lớn ở Hà Nội,
được phân tích bằng thống kê mô tả và phương
pháp định giá ngẫu nhiên (CVM) theo phương
pháp lựa chọn nhị phân giới hạn kép. Kết quả
cho thấy thị phần của rau hữu cơ tại Hà Nội là
rất nhỏ vì hầu hết mọi người không có thông tin
đầy đủ về thị trường hữu cơ, bất tiện khi mua
hoặc không chắc chắn về chất lượng và an toàn
của thực phẩm hữu cơ. Hầu hết các yếu tố quan
trọng ảnh hưởng đến ý định mua rau hữu cơ
liên quan đến giá cả hoặc độ an toàn và chất
lượng, thu nhập và kinh nghiệm tiêu thụ sản
phẩm hữu cơ.
Hồ Thị Diệp Quỳnh Châu năm 2015 đã vận
dụng lý thuyết hành vi hợp lý (TRA) và TPB để
xây dựng mô hình nghiên cứu các nhân tố tác
động đến ý định tiêu dùng thực phẩm hữu cơ
của người dân tại Thành phố Hồ Chí Minh [9].
Tất cả 7 giả thuyết được đưa ra trong mô hình
nghiên cứu đều được chấp nhận, từ đó xác định
các yếu tố có vai trò chi phối đến ý định mua
thực phẩm hữu cơ của người tiêu dùng gồm: sự
quan tâm đến sức khỏe, kiến thức về thực phẩm
hữu cơ, nhận thức về chất lượng, nhận thức giá,
chuẩn chủ quan, nhận thức sự sẵn có và sự quan
Tóm lại, đã có một số nghiên cứu về yếu tố
ảnh hưởng đến ý định và hành vi tiêu dùng thực
phẩm hữu cơ. Tuy nhiên, các nghiên cứu chưa
phân tích đủ chi tiết cấu trúc bên trong của các
nhân tố tác động (ví dụ: chưa thể hiện được
rằng yếu tố Thái độ đối với thực phẩm hữu cơ,
yếu tố Nhận thức kiểm soát hành vi, yếu tố Sự
quan tâm tới môi trường… có bao gồm những
thành phần nào) và do đó, những đề xuất, giải
pháp cho doanh nghiệp còn khá mập mờ, mang
tính trừu tượng, chủ quan. Do vậy, nghiên cứu
này sẽ phát triển trên nền tảng của những
nghiên cứu trước đây, xây dựng một khung lý
thuyết và một mô hình có hệ thống để giải thích
cụ thể những nhân tố tác động tới ý định tiêu
dùng thực phẩm hữu cơ của người tiêu dùng
trên địa bàn thành phố Hà Nội.
1.2. Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết
1.2.1. Mô hình lý thuyết TPB
Lý thuyết TPB được Ajzen (1991) phát
triển dựa trên lý thuyết TRA của Fishbein và
Ajzen (1975) bằng cách bổ sung nhân tố “nhận
thức kiểm soát hành vi” vào TRA [10].
tâm đến môi trường.
k
Thái độ
Chuẩn chủ quan
Ý định tiêu dùng
Hành vi tiêu dùng
Kiểm soát hành vi
tiêu dùng
Hình 1. Mô hình TPB.
Nguồn: Ajzen và cộng sự, 1991
- Nhân tố Thái độ được hiểu là đánh giá tích
cực hay tiêu cực về hành vi thực hiện.
- Nhân tố Chuẩn chủ quan là sức ép, sự ảnh
hưởng từ xã hội và những người xung quanh
Trong TPB, Ý định tiêu dùng chịu ảnh
hưởng bởi 3 yếu tố: Thái độ, Chuẩn chủ quan
và Nhận thức kiểm soát hành vi.
H.T.B. Thoa et al. / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 35, No. 3 (2019) 79-90
83
mà đối tượng cảm nhận để dẫn đến ý định thực
hiện hay không thực hiện hành vi đó.
tiêu dùng của người Việt Nam do tính chất của
xã hội Việt Nam là chủ nghĩa tập thể cao. Trên
thực tế, đã có nghiên cứu chứng minh mối quan
hệ giữa chuẩn chủ quan và chủ nghĩa tập thể
như Bond (2010) nghiên cứu xã hội Trung
Quốc [19].
- Nhân tố Kiểm soát hành vi phản ánh việc
người tiêu dùng tự nhận thấy thực hiện hành vi
là dễ dàng hay khó khăn; điều này phụ thuộc
vào sự sẵn có của các nguồn lực và các cơ hội
để thực hiện hành vi.
Hai nhân tố đầu thể hiện mong muốn thực
hiện hành vi mà người tiêu dùng tự nhận thức,
tự cảm thấy trong khi nhân tố thứ ba cho thấy
người tiêu dùng có thể tự kiểm soát được hành
vi của mình hay không.
H2: Chuẩn chủ quan tác động tích cực lên ý
định tiêu dùng thực phẩm hữu cơ
● Nhận thức kiểm soát hành vi tiêu dùng
Nhận thức kiểm soát hành vi được định
nghĩa là sự đánh giá, nhận định của một người
về những nguồn lực cần thiết (tiền, thời gian,
công sức…) để thực hiện một hành vi, và mức
độ sở hữu những nguồn lực của người đó [10].
Cũng theo Ajzen (1991), những người có nhận
thức kiểm soát hành vi cao sẽ có nhiều khả
năng thực hiện hành vi hơn. Một số nghiên cứu
cũng đã chứng minh sự ảnh hưởng của nhận
thực kiểm soát hành vi tiêu dùng đến ý định tiêu
dùng thực phẩm hữu cơ [2, 20].
Tuy nhiên, Mette Vabø và Håvard Hansen
(2016) đã chỉ ra rằng tác động của nhận thức
kiểm soát hành vi đến ý định tiêu dùng sẽ yếu
hơn với nhóm người theo chủ nghĩa tập thể khi
so với nhóm người theo chủ nghĩa cá nhân [21].
Như vậy, có thể mức độ ảnh hưởng của nhân tố
kiểm soát hành vi trong nghiên cứu này (tại
Việt Nam) sẽ thấp hơn khi so sánh với các
nghiên cứu thực hiện tại những nước có chủ
nghĩa cá nhân cao như tại Mỹ, Anh, Úc
hay Đức.
1.2.2. Các giả thuyết nghiên cứu
● Thái độ đối với thực phẩm hữu cơ
Theo mô hình TPB, thái độ đóng vai trò là
nhân tố mấu chốt ảnh hưởng đến ý định tiêu
dùng. Các nghiên cứu sử dụng TBP khẳng định
thái độ đối với ý định/hành vi đóng vai trò quan
trọng nhất trong mô hình tác động. Người tiêu
dùng càng có thái độ tích cực đối với hành vi
tiêu dùng thì khả năng người đó thực hiện hành
vi tiêu dùng càng tăng cao, và nhiều nghiên cứu
cũng đã chứng minh được điều này [11-14].
Tương tự, thái độ là nhân tố quan trọng và tác
động tích cực đến ý định tiêu dùng thực phẩm
hữu cơ [15].
H1: Thái độ tác động tích cực đến ý định
tiêu dùng thực phẩm hữu cơ
Chuẩn chủ quan
Chuẩn chủ quan thể hiện động lực được tạo
bởi những người quan trọng trong cuộc đời
(như bố mẹ, vợ/chồng, bạn bè thân thiết), thúc
đẩy một người thực hiện một hành vi nào đó
[16]. Các xu hướng trong xã hội cũng được coi
là một phần của chuẩn chủ quan. Cùng với xu
hướng trong xã hội hiện nay là ngày càng tiến
tới việc ăn uống lành mạnh và có trách nhiệm
với sức khỏe của bản thân, chuẩn chủ quan
cũng có tác động lớn đến quyết định tiêu dùng
thực phẩm hữu cơ [17].
İbrahim Arpaci (2016) đã chỉ ra mối liên hệ
tương quan giữa chủ nghĩa tập thể (trong mô
hình Hofstede) và chuẩn chủ quan [18]. Điều
này có thể dẫn đến nhận định rằng chuẩn chủ
quan là một yếu tố quan trọng đối với ý định
H3: Nhận thức kiểm soát hành vi tác động
tích cực đến ý định tiêu dùng thực phẩm hữu cơ
● Niềm tin đối với thực phẩm hữu cơ
Theo định nghĩa của Rousseau và cộng sự
(1998), niềm tin là “một trạng thái tâm lý sẵn
sàng chấp nhận sự mạo hiểm, dựa trên những
kỳ vọng tích cực về ý định hoặc hành vi của
người khác” [22]. Trong thị trường thực phẩm
hữu cơ, niềm tin của người tiêu dùng là một vấn
đề khó khi mà ngay cả sau khi mua xong, người
tiêu dùng cũng không thể xác nhận được sản
phẩm có phải là hữu cơ hay không [23]. Tuy
nhiên, Chih-Ching Teng và Yu-Mei Wang
(2015), Gifford và Bernard (2006) cùng nhiều
H.T.B. Thoa et al. / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 35, No. 3 (2019) 79-90
84
tác giả khác vẫn xác định niềm tin là một yếu tố
quan trọng đối với ý định mua của người tiêu
dùng [4, 24]. Chi tiết hơn, Angulo và cộng sự
(2005) đã chứng minh rằng niềm tin của người
tiêu dùng đối với các nhãn hàng thực phẩm
được coi là một yếu tố quan trọng quyết định
đến ý định mua hàng [25]. Trong nghiên cứu
này, nhóm xây dựng các biến quan sát để đánh
giá niềm tin của người tiêu dùng đối với các
hoạt động trong thị trường thực phẩm hữu cơ
(hoạt động chế biến sản xuất, hoạt động buôn
bán, hoạt động cấp phép).
hữu cơ được coi là công cụ hiệu quả giúp khách
hàng có được những thông tin tin cậy và hữu
ích từ thị trường thực phẩm hữu cơ, đặc biệt đối
với những người có ít kiến thức về lĩnh vực đó
[4]. Cũng theo các tác giả này, thông tin rõ ràng
trên bao bì có ảnh hưởng tích cực đến thái độ và
niềm tin của người tiêu dùng đối với thực phẩm
hữu cơ.
H6: Thông tin rõ ràng (trên bao bì) tác
động tích cực đến thái độ đối với thực phẩm
hữu cơ
H7: Thông tin rõ ràng (trên bao bì) tác
động tích cực đến niềm tin đối với thực phẩm
hữu cơ
H4: Niềm tin tác động tích cực đến ý định
tiêu dùng thực phẩm hữu cơ
● Sự quan tâm tới môi trường
1.2.3. Mô hình đề xuất
Theo Dunlap và Jones (2002), sự quan tâm
tới môi trường thể hiện mức độ nhận thức của
một người về các vấn đề môi trường, mức độ cố
gắng hỗ trợ để giải quyết những vấn đề đó hoặc
thể hiện mong muốn được tự đóng góp và đưa
ra biện pháp giải quyết [26].
Theo Smith và Paladino (2010), sự quan
tâm tới môi trường là một yếu tố có ảnh hưởng
lớn đến ý định tiêu dùng thực phẩm hữu cơ, vì
việc mua thực phẩm hữu cơ được nhận định là
một hành động thân thiện với môi trường [27].
Chen (2007) cũng nhận định rằng việc bảo vệ
môi trường là một động lực thúc đẩy người tiêu
dùng thực hiện hành vi tiêu dùng thực phẩm
hữu cơ [1].
Từ các giả thuyết nghiên cứu, nhóm đề xuất
mô hình sau (Hình 2).
1.2.4. Thu thập dữ liệu
Để đảm bảo cho việc phân tích mô hình,
nhóm đã phát ra bảng hỏi online qua ứng dụng
Google cùng với 150 bảng hỏi giấy. Kết quả thu
về 290 phiếu, trong đó 246 phiếu hợp lệ (loại
bỏ những trường hợp điền thiếu thông tin).
Nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát với
người tiêu dùng ở 3 địa điểm tại Hà Nội là Siêu
thị Big C (Thanh Xuân), Khu đô thị Linh Đàm
(Hoàng Mai) và Chợ Hôm (Hai Bà Trưng),
người tiêu dùng được lựa chọn ngẫu nhiên tham
gia trả lời.
Bảng hỏi được xây dựng bao gồm:
H5: Sự quan tâm tới môi trường tác động
tích cực đến ý định tiêu dùng thực phẩm hữu cơ
● Thông tin rõ ràng (trên bao bì)
- 1 câu hỏi khám phá nhận thức về thực
phẩm hữu cơ.
- 29 câu hỏi thang đo Likert với 5 mức độ
như sau: Rất không đồng ý (1), Không đồng ý
(2), Trung lập (3), Đồng ý (4) và Rất đồng ý
(5). Thang đo này thường được sử dụng trong
nghiên cứu kinh tế - xã hội.
- 5 câu hỏi về thông tin người tham gia
khảo sát.
Phần lớn các câu hỏi trong bảng hỏi đều
được xây dựng và điều chỉnh dựa trên những
nghiên cứu trước.
Theo Vermeir và Verbeke (2006), những
thông tin có ích và chính xác về các sản phẩm
thực phẩm hữu cơ cần được cung cấp đầy đủ
cho người tiêu dùng, để giúp họ có những quyết
định hợp lý dựa trên ngân sách và/hoặc sở thích
[28]. Thông tin rõ ràng cũng là một cơ sở để
người tiêu dùng có thêm niềm tin vào sản
phẩm. Theo Chih-Ching Teng và Yu-Mei Wang
(2015), các nhãn hàng, bao bì của thực phẩm
j
g
H.T.B. Thoa et al. / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 35, No. 3 (2019) 79-90
85
Thái độ với
thực phẩm
hữu cơ
Chuẩn chủ
quan
Ý định tiêu
dùng thực
phẩm hữu cơ
Khả năng
kiểm soát
hành vi tiêu
dùng
Thông tin
rõ ràng
Niềm tin
Mức độ quan
tâm tới môi
trường
Hình 2. Mô hình nghiên cứu các nhân tố tác động đến ý định tiêu dùng thực phẩm hữu cơ.
Nguồn: Nhóm tác giả đề xuất dựa vào mô hình TPB của Ajzen và cộng sự (1991) [10]
trung bình đến cao và có học vấn cao quan tâm
nhiều hơn đến sản phẩm hữu cơ.
2. Kết quả khảo sát
Để có thể có được một kết quả về thị trường
tiêu dùng tiêu dùng hữu cơ tại Hà Nội, nhóm
thực hiện thống kê mô tả trên tệp dữ liệu khảo
sát được. Tổng số người tiêu dùng tham gia
khảo sát là 290, tổng số phiếu khảo sát hợp lệ
là 282.
2.2. Đánh giá thực trạng tiêu dùng thực phẩm
hữu cơ ở Hà Nội
Kết quả khảo sát cho thấy chỉ có 36 người
trả lời “chưa nghe đến thực phẩm hữa cơ”,
chiếm 12,8% và 246 người trả lời “đã nghe đến
thực phẩm hữu cơ”, chiếm 87,2%. Kết quả này
cao hơn nhiều so với kết quả nghiên cứu của
Ngô Minh Hải và Vũ Quỳnh Hoa năm 2016, lý
do có thể là do khoảng cách thời gian, khi mà
trong vài năm qua thực phẩm hữu cơ ngày càng
phổ biến hơn trên thị trường.
2.1. Thông tin cơ bản về mẫu khảo sát
Theo kết quả điều tra, mẫu khảo sát cơ bản
có đặc điểm như sau: Số lượng nữ giới tham gia
điều tra lớn hơn nam giới, cho thấy nữ giới có
nhiều khả năng quan tâm tới thực phẩm hữu cơ
nhiều hơn. Độ tuổi phổ biến từ 31-41 tuổi, phần
lớn là đã có gia đình và có con. Kết quả khảo
sát cũng cho thấy những người có thu nhập từ
Đối với nhóm người đã biết đến thực phẩm
hữu cơ, nhiều người dự tính sẽ mua thực phẩm
hữu cơ trong tương lai gần (mean = 3,78) hoặc
H.T.B. Thoa et al. / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 35, No. 3 (2019) 79-90
86
đã sẵn sàng xem xét việc chuyển sang thực
môi trường hiện tại. Những người được khảo
sát (bao gồm cả người biết và chưa biết đến
thực phẩm hữu cơ) phần lớn đồng ý rằng con
người đang tàn phá môi trường (mean = 4,124),
sự cân bằng của môi trường tự nhiên đang rất
phức tạp và đáng thất vọng (mean = 4,017).
phẩm hữu cơ thay vì thực phẩm thông thường
(mean = 3,48). Trong khi đó với nhóm người
chưa biết thì câu trả lời kém tích cực hơn (lần
lượt mean bằng 3,167 và 3,083). Nhìn chung, ý
định mua thực phẩm hữu cơ của người tiêu
dùng Hà Nội là tương đối cao.
Ngoài ra, dựa trên kết quả phân tích điểm
trung bình của các câu hỏi theo bảng, nhóm
nghiên cứu đưa ra một vài nhận định về thực
trạng tiêu dùng thực phẩm hữu cơ tại Hà Nội
như sau:
- Phần lớn những người biết đến thực phẩm
hữu cơ đều tin rằng thực phẩm hữu cơ không
phải là một sản phẩm lừa đảo (mean = 4,16) và
việc tiêu dùng thực phẩm hữu cơ đang là xu
hướng hiện tại (mean = 3,87). Tuy nhiên, thái
độ của người tiêu dùng với sản phẩm hữu cơ
xét trên khía cạnh lợi ích sức khỏe thì chưa
được cao như kỳ vọng (mean của biến quan sát
TD3 là 3,47, thấp gần nhất trong nhóm thái độ).
- Người dân Hà Nội khá quan tâm tới môi
trường và thể hiện sự lo ngại đối với tình hình
2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định tiêu
dùng thực phẩm hữu cơ ở Hà Nội
Sau khi thực hiện kiểm định Cronbach’s
Alpha, nhóm nhân tố Sự quan tâm tới môi
trường xuất hiện biến quan sát có hệ số tương
quan biến tổng bằng 0,358 và nhóm nhân tố
Thái độ đối với thực phẩm hữu cơ xuất hiện
biến quan sát có hệ số tương quan biến tổng
bằng 0,374 đều nhỏ hơn 0,4. Như vậy, theo
nguyên tắc kiểm định thang đo Cronbach’s
Alpha, 2 biến này bị loại ra khỏi thang đo. Như
vậy, ta chấp nhận các giả thuyết H1, H2, H4 và
bác bỏ các giả thuyết H3 và H5.
Sau khi chạy hồi quy trên phần mềm SPSS
20, thu được kết quả như Bảng 1.
Bảng 1. Các hệ số của mô hình
Hệ số chưa
chuẩn hóa
Hệ số
chuẩn hóa
Số liệu cộng tuyến
Mức ý
nghĩa
T
B
Std. Error Beta
Tolerance
VIF
(Hằng số)
ATD
-,671 ,246
-2,725
8,864
,199
,007
,000
,843
,008
,000
,248
,669
,011
,174
,249
,080
,075
,054
,065
,065
,069
,502
,011
,140
,200
,063
,542
,618
,630
,626
,585
1,846
1,618
1,588
1,598
1,711
AMT
ANT
2,672
3,805
1,159
AAH
AKS
gNguồn: Kết quả khảo sát.
Giá trị Sig nhỏ hơn 0,05 nên mô hình hồi
quy tuyến tính xây dựng có ý nghĩa thống kê
thực tiễn. Ngoài ra, khi kiểm định các khuyết
tật, nhóm nghiên cứu cũng thu được kết quả là
không có hiện tượng đa cộng tuyến (do hệ số
phóng đại phương sai VIF của các nhóm nhân
tố đều nhỏ hơn 2) hay tự tương quan (hệ số
Durbin-Watson bằng 1,905).
Khi xét giá trị Sig của từng nhóm nhân tố,
có 2 nhóm nhân tố có hệ số Sig lớn hơn 0,05 là
AMT và AKS. Do đó, nhóm yếu tố này không
có ý nghĩa thống kê và cần phải loại ra khỏi mô
H.T.B. Thoa et al. / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 35, No. 3 (2019) 79-90
87
hình. Thực hiện hồi quy với các nhóm nhân tố
còn lại thu được kết quả như Bảng 2. Như vậy,
ta chấp nhận các giả thuyết H1, H2, H4 và bác
bỏ các giả thuyết H3 và H5.
Sau khi tiến hành chạy hồi quy để tìm sự
tác động của nhân tố thông tin rõ ràng đến niềm
tin và thái độ của khách hàng, kết quả thu được
ở Bảng 2 và 3.
Bảng 2. Kết quả phân tích hồi quy sự tác động của thông tin rõ ràng đến niềm tin
Biến độc lập
Beta chuẩn hóa Beta tuyệt đối Sig.
ATT
,545
,545
,000
R2
0,297
0,295
246
R2 hiệu chỉnh
Số lượng mẫu
Nguồn: Kết quả khảo sát.
Giá trị Sig của mô hình và của biến ATT
đều nhỏ hơn 0,05 nên mô hình hồi quy tuyến
tính xây dựng và tham số hồi quy đều có ý
nghĩa thống kê thực tiễn. Theo kết quả phân
tích cuối cùng, R2 hiệu chỉnh bằng 0,297 có
nghĩa là 29,7% sự thay đổi về niềm tin đối với
thị trường thực phẩm hữu cơ của người tiêu
dùng được giải thích bằng biến thông tin
rõ ràng.
Bảng 3. Kết quả phân tích hồi quy tác động của thông tin rõ ràng đến thái độ
Biến độc lập Beta chuẩn hóa Beta tuyệt đối Sig.
ATT
,411
,411
,000
R2
0,169
0,166
246
R2 hiệu chỉnh
Số lượng mẫu
uNguồn: Kết quả khảo sát.
Giá trị Sig của mô hình và của biến ATT
đều nhỏ hơn 0,05 nên mô hình hồi quy tuyến
tính xây dựng và tham số hồi quy đều có ý
nghĩa thống kê thực tiễn. Theo kết quả phân
tích cuối cùng, R2 hiệu chỉnh bằng 0,169 có
nghĩa là 16,9% sự thay đổi về thái độ đối với
thực phẩm hữu cơ của người tiêu dùng được
giải thích bằng biến thông tin rõ ràng. Dấu của
hệ số góc là dương, nên biến thông tin có tác
động tích cực đến thái độ. Như vậy, ta chấp
nhận 2 giả thuyết H6 và H7. Kết quả này phù
hợp với một số nghiên cứu trước đây [4, 28],
chứng tỏ việc dán nhãn và cung cấp thông tin
thực phẩm hữu cơ một cách đúng, đủ và kịp
thời sẽ tác động tích cực đến niềm tin và thái độ
của người tiêu dùng. Thống kê mô tả cũng chỉ
ra rằng chỉ có khoảng 47,15% người tham gia
khảo sát cảm thấy thỏa mãn với những thông tin
trên bao bì của các loại thực phẩm hữu cơ - một
tỷ lệ tương đối thấp. Đây cũng có thể là một
trong những rào cản (rào cản về thông tin) đối
với người tiêu dùng.
2.4. Một số đề xuất
Đối với doanh nghiệp
Kết quả nghiên cứu cho thấy, ý định mua
thực phẩm hữu cơ của người tiêu dùng tại Hà
Nội chịu sự tác động nhiều nhất bởi thái độ đối
với thực phẩm hữu cơ, tiếp đó là chuẩn chủ
quan và cuối cùng là niềm tin. Dựa trên kết quả
này, nhóm nghiên cứu đề xuất một số giải pháp
nhằm thúc đẩy các doanh nghiệp hoạt động
H.T.B. Thoa et al. / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 35, No. 3 (2019) 79-90
88
trong thị trường sản phẩm hữu cơ thu hút
khách hàng.
Việc doanh nghiệp có được cấp giấy phép
chứng nhận (cho việc kinh doanh thực phẩm
hữu cơ) hay không ảnh hưởng nhiều đến niềm
tin của người tiêu dùng. Do đó, doanh nghiệp
cần phải thực hiện quy trình xin chứng nhận
cho sản phẩm hữu cơ của mình đúng theo quy
định pháp luật; nhập hàng từ những trang trại
uy tín có chứng nhận. Một số chứng nhận thực
phẩm hữu cơ uy tín tại Việt Nam và trên thế
giới là chứng nhận từ VietGAP, PGS (Việt
Nam) hoặc từ USDA (Mỹ), NASAA (Úc).
Doanh nghiệp cũng cần có cách thức quảng bá
chứng nhận mình sở hữu để tăng niềm tin cho
người tiêu dùng. Kết quả nghiên cứu cũng cho
thấy những thông tin trên bao bì ảnh hưởng khá
nhiều lên niềm tin và thái độ. Do vậy, một cách
thức để tăng niềm tin của người tiêu dùng là
thông tin trên bao bì sản phẩm cần phải được
cung cấp đầy đủ, chính xác, hữu ích (về thành
phần, xuất xứ, hạn sử dụng...) và phải được cập
nhật kịp thời khi sản phẩm có thay đổi.
● Về thái độ đối với thực phẩm hữu cơ
Đây là nhân tố quan trọng nhất tác động đến
ý định mua thực phẩm hữu cơ. Nghiên cứu cho
thấy thái độ phụ thuộc vào hình thức, hương vị,
giá cả và lợi ích sức khỏe từ sản phẩm, trong đó
phụ thuộc khá cao vào hình thức và hương vị
sản phẩm. Do đó, doanh nghiệp cần phải tìm
cách đa dạng hóa sản phẩm của mình và phải
đảm bảo việc cung cấp những mặt hàng tươi
ngon. Doanh nghiệp cũng nên có chiến lược giá
hợp lý, thu hút người tiêu dùng bằng các chính
sách khuyến mãi, giảm giá. Tuy nhiên, thái độ
của người tiêu dùng chưa phụ thuộc nhiều vào
lợi ích sức khỏe từ sản phẩm, cho thấy phần lớn
người tiêu dùng chưa nhận thức được lợi ích
của thực phẩm hữu cơ đối với sức khỏe, điều
này đòi hỏi doanh nghiệp cần phải có các biện
pháp truyền thông, quảng bá để người tiêu dùng
thấy rõ hơn yếu tố này.
● Về chuẩn chủ quan
● Về sự quan tâm tới môi trường
Kết quả nghiên cứu cho thấy chuẩn chủ
quan ảnh hưởng khá lớn đến ý định tiêu dùng
thực phẩm hữu cơ, có nghĩa là quá trình hình
thành ý định tiêu dùng của người tiêu dùng thực
phẩm hữu cơ tại Hà Nội chịu tác động khá
nhiều từ những ý kiến xung quanh. Do đó,
nhóm nghiên cứu đề xuất biện pháp marketing
hiệu quả cho các doanh nghiệp là marketing
truyền miệng. Số liệu của Nielsen (2015) cũng
củng cố cho đề xuất này khi cho biết 89%
người Việt Nam đặt niềm tin vào những thông
tin truyền miệng từ người thân quen. Sử dụng
phương thức này, doanh nghiệp có thể tận dụng
các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo,
Instagram để tạo ra những chủ đề thu hút về sản
phẩm của mình, kích thích người tiêu dùng
tương tác, thảo luận với nhau [29]. Ngoài ra,
việc cung cấp một dịch vụ tốt (tư vấn, bán hàng,
vận chuyển…) cũng sẽ tạo ấn tượng tốt cho
khách hàng và khiến họ muốn giới thiệu sản
phẩm cho người khác.
Kết quả nghiên cứu cho thấy phần lớn
người tiêu dùng có quan tâm đến môi trường,
nhưng điều đó lại không ảnh hưởng đến quá
trình hình thành ý định tiêu dùng thực phẩm
hữu cơ. Điều này được giải thích là do người
tiêu dùng ít đọc, tìm hiểu những kiến thức,
thông tin về vấn đề môi trường, do đó chưa đủ
nhận thức để hình thành ý định bảo vệ môi
trường (ý định tiêu dùng thực phẩm hữu cơ).
Do đó, doanh nghiệp cần tìm cách giúp người
tiêu dùng tiếp cận dễ dàng hơn với những thông
tin về vấn đề bảo vệ môi trường, đặc biệt là
những tin cho thấy lợi ích của thực phẩm hữu
cơ đối với môi trường. Tại Việt Nam, Vingroup
là một tập đoàn làm rất tốt việc này, khi họ liên
tục quảng bá hình ảnh thân thiện với môi
trường của những vườn rau hữu cơ VinEco, tạo
ấn tượng tốt trong mắt khách hàng.
Đối với người tiêu dùng
Kết quả nghiên cứu cho thấy người tiêu
dùng chưa thực sự chú trọng đến lợi ích cho sức
khỏe của thực phẩm hữu cơ. Trong khi đó, như
đã đề cập ở phần lý thuyết, do đặc thù trong
việc nuôi trồng nên thực phẩm hữu cơ có ít hàm
● Về niềm tin
Nghiên cứu cho thấy niềm tin vào những
hoạt động của thị trường thực phẩm hữu cơ là
nhân tố thứ ba ảnh hưởng đến ý định tiêu dùng.
H.T.B. Thoa et al. / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 35, No. 3 (2019) 79-90
89
lượng thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật và
các loại hóa chất khác hơn nhiều so với thực
phẩm truyền thống. Do đó người tiêu dùng cần
cân nhắc thêm yếu tố này khi mua thực phẩm
hữu cơ để đảm bảo sức khỏe cho bản thân và
gia đình.
Bên cạnh đó, khi mua thực phẩm hữu cơ,
người tiêu dùng cũng cần để ý những giấy
phép/chứng nhận mà sản phẩm được cấp. Chủ
động báo với các cơ quan chức năng khi phát
hiện ra những sản phẩm có dấu hiệu lừa đảo là
một cách mà người tiêu dùng có thể thực hiện
để tăng tính minh bạch của thị trường thực
phẩm hữu cơ và tự bảo vệ quyền lợi của bản
thân. Để đảm bảo an toàn nhất có thể, người
tiêu dùng nên chọn những sản phẩm hữu cơ từ
các thương hiệu uy tín và được khuyên dùng
trên thị trường.
lớn, và địa bàn khảo sát chỉ tập trung tại khu
vực Hà Nội. Hơn thế nữa, việc điều tra khảo sát
vẫn bị thiên vị do những người trả lời khảo sát
phần lớn có trình độ học vấn cao (90,8% người
được hỏi có trình độ đại học, cao đẳng trở lên).
Đây cũng là một khuynh hướng thiên vị xảy ra
khá nhiều đối với những cuộc khảo sát của sinh
viên. Nhóm nghiên cứu rất mong nhận được sự
đóng góp của những người quan tâm đến vấn đề
này để tiếp tục nâng cao tính thực tiễn của
đề tài.
Tài liệu tham khảo
[1] Mei-Fang. Chen, “Consumer attitudes and
purchase intentions in relation to organic foods in
Taiwan: Moderating effects of food-related
personality traits”, Food Quality and Preference
18 (7) (2007) 1008-1021.
[2] Rambalak Yadav, Govind Swaroop Pathak,
“Determinants of Consumers’ Green Purchase
Behavior in a Developing Nation: Applying and
Extending the Theory of Planned Behavior”,
Ecological Economics 134 (2017) 114-122.
3. Kết luận
Trước thực trạng thực phẩm bẩn, thực phẩm
không rõ nguồn gốc tràn lan trên thị trường,
việc tiêu dùng thực phẩm hữu cơ đang trở thành
nhu cầu cấp thiết của người tiêu dùng. Thông
qua việc sử dụng mô hình mở rộng dựa trên lý
thuyết TPB để kiểm định các nhân tố tác động
đến ý định tiêu dùng thực phẩm hữu cơ, nghiên
cứu đã cung cấp một cái nhìn rộng hơn so với
việc sử dụng một mô hình đơn thuần. Kết quả
nghiên cứu cho thấy các nhân tố có ảnh hưởng
đến ý định theo mức độ tác động giảm dần lần
lượt là: Thái độ, Chuẩn chủ quan và Niềm tin.
Các nhân tố Sự quan tâm tới môi trường và
Nhận thức kiểm soát hành vi tiêu dùng, trái với
giả thuyết ban đầu của nhóm nghiên cứu, không
có ảnh hưởng đáng kể đến ý định tiêu dùng.
Đây là cơ sở để nhóm nghiên cứu đưa ra các đề
xuất giải pháp giúp nhà sản xuất, doanh nghiệp
có các hoạt động phù hợp để nâng cao ý định
mua thực phẩm hữu cơ của người tiêu dùng,
đồng thời đưa ra một vài hàm ý đối với người
tiêu dùng để tăng quyền lợi bản thân.
[3] Mohamed Bilal Basha, David Lal, “Indian
consumers’
attitudes
towards
purchasing
organically produced foods: An empirical study”,
Journal of Cleaner Production 215 (2019), 99-111.
[4] C.C. Teng, Y.M. Wang, “Decisional factors
driving organic food consumption”, British Food
Journal 117 (3) (2015) 1066-1081.
[5] K.D.L.R. Kapuge, “Determinants of Organic Food
Buying Behavior: Special Reference to Organic
Food Purchase Intention of Sri Lankan
Customers”, Procedia Food Science 6 (2016)
303-308.
[6] Asgarnezhad Nouri Bagher, Farideh Salati,
Mohammad
Ghaffari,
“Factors
Affecting
Intention to Purchase Organic Food Products
Among Iranian Consumers”, Academy of
Marketing Studies Journal 22 (3) (2018) 1-23.
[7] Lê Thị Thùy Dung, “Các nhân tố tác động đến ý
định mua thực phẩm hữu cơ của người tiêu dùng
tại thành phố Đà Nẵng”, Luận văn Thạc sĩ, Đại
học Đà Nẵng, 2017.
[8] Ngô Minh Hải, Masahiro Moritaka và Susumu
Fukuda, “Consumer Awareness of Organic
Vegetables in Vietnam: An Application of
Ordered Logit Model”, Conference of The Food
Systerm Research Association of Japan, At
Tsukuba University, March 2013.
Đây là đề tài nghiên cứu cấp sinh viên nên
trong quá trình nghiên cứu, nhóm không tránh
khỏi những hạn chế. Cụ thể, nhóm nhận thấy
kích thước mẫu khảo sát (282 người) là chưa đủ
H.T.B. Thoa et al. / VNU Journal of Science: Economics and Business, Vol. 35, No. 3 (2019) 79-90
90
[9] Hồ Thị Diệp Quỳnh Châu, “Các yếu tố ảnh hưởng
[19] M.H. Bond, Oxford Handbook of Chinese
Psychology, Oxford University Press, 2010.
[20] M. Dean, M.M. Raats, R. Shepherd, “Moral
concerns and consumer choice of fresh and
processed organic foods”, J. Applied Soc.
Psychol. 38 (2008) 2088-2107.
[21] M. Vabø, H. Hansen, “Purchase intentions for
domestic food: A moderated TPB-explanation”,
British Food Journal 118 (10) (2016) 2372-2387.
[22] D.M. Rousseau, S.B. Sitkin, R.S. Burt, C.
Camerer, Not So Different after All: A Cross-
Discipline View of Trust, Academy of
Management Review 23 (1998) 393-404.
đến ý định mua thực phẩm hữu cơ của người tiêu
dùng tại Thành phố Hồ Chí Minh”, Luận văn
Thạc sĩ, Đại học Mở Thành phố Hồ Chí
Minh, 2015.
[10] Ajzen et al., “The theory of planned behavior”,
Organizational Behavior và Human Decision
Processes 50 (1) (1991) 179-211.
[11] C.V. Jansson-Boyd, Consumer Psychology,
Maidenhead: Open University Press, 2010.
[12] Bredahl, L., “Determinants of consumer attitudes
and purchase intentions with regard to genetically
modified foods - Results of a cross-national
survey”, Journal of Consumer Policy 24 (2001)
23-61.
[13] M. Chen et al., “Transcriptional regulation of
yeast phospholipid biosynthetic genes”, Biochim
Biophys Acta 1771 (2007) 310-21.
[23] M. Janssen, U. Hamm, “Product Labelling in the
Market for Organic Food: Consumer Preferences
and Willingness-to-Pay for Different Organic
Certification Logos”, Food Quality and Preference
25 (2012) 9-22.
[24] C. John, Bernard, Katie Gifford, “Willingness to
Pay for Foods with Varying Production Traits and
Levels of Genetically Modified Content”, Journal
of Food Distribution Research 40 (2006) 1-11.
[25] R.J. Angulo, M.C. de Souza, P. Reimer, S.K.
Sasaoka, “Reservoir effect of the southern and
southeastern Brazilian coast”, Radiocarbon 47
(2005) 1-7.
[26] Dunlap, Jones, “Environmental Concern: Conceptual
and Measurement Issues”, Journal of Environmental
Psychology 19 (4) (2002) 369-382.
[27] Samantha Smith, Angela Paladino, “Eating clean
& green? Investigating consumer motivations
towards the purchase of organic food”,
ANZMAC, 2009, pp. 1-8.
[14] B.H. Sheppard, J. Hartwick, P.R. Warshaw, “The
theory of reasoned action: A meta-analysis of past
research with recommendations for modifications
and future research”, Journal of Consumer
Research 15 (1988) 325-343.
[15] K. Dowd, K.J. Burke, “The influence of ethical
values and food choice motivations on intentions
to purchase sustainably sourced foods”, US
National Library of Medicine National Institutes
of Health 69 (2013)137-44.
[16] A.H. Eagly, S. Chaiken, The Psychology of
Attitudes. Harcourt Brace Jovanovich, Fort
Worth, TX, 1993.
[17] H. Hill, F. Lynchehaun, “Organic milk: attitudes
and consumption patterns”, British Food Journal
104 (7) (2002) 526-542.
[28] Vermeir,
Consumption: Exploring the Consumer “Attitude
Behavioral Intention” Gap, Journal of
Verbeke,
“Sustainable
Food
[18] İbrahim Arpaci, “The impact of cultural
-
collectivism on knowledge sharing among
Agricultural and Environmental Ethics 19 (2)
(2006) 169-194.
information
technology
majoring
undergraduates”, Computers in Human Behavior
56 (2016) 65-71.
[29] Nielsen, Báo cáo Chỉ số niềm tin người tiêu dùng
quý I/2018, 2018.
S
s
p
12 trang
14760
Free
Bạn đang xem tài liệu "Factors affect green food consumption intention of consumers in Hanoi", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- factors_affect_green_food_consumption_intention_of_consumers.pdf
