Bài giảng Nhập môn Công nghệ học phần mềm - Phần III: Yêu cầu người dùng

Nhập môn

Công nghệ học Phần mềm

Introduction to Software Engineering

Department of Software Engineering

Faculty of Information Technology

Hanoi University of Technology

TEL: 04-8682595 FAX: 04-8692906

Email: cnpm@it-hut.edu.vn

HUT, Falt. of IT

SE-III.1

Phần III

Yêu cầu người dùng

User’s Requirements

Chương 5: Phương pháp xác định yêu cầu

5.1. Kỹ thuật xác định yêu cầu

5.2. Nội dung xác định yêu cầu

5.3. Các nguyên lý phân tích yêu cầu

HUT, Falt. of IT

SE-III.2

5.1. Kỹ thuật xác định yêu cầu phần mềm

SW Requirements Engineering

• Yêu cầu phần mềm: là tất cả các yêu cầu

về phầm mềm do khách hàng - người sử

dụng phần mềm - nêu ra, bao gồm: các

chức năng của phần mềm, hiệu năng của

phần mềm, các yêu cầu về thiết kế và giao

diện, các yêu cầu đặc biệt khác

HUT, Falt. of IT

SE-III.3

• Thông thường các yêu cầu phần mềm được

phân loại theo 4 thành phần của phần mềm:

– Các yêu cầu về phần mềm (Software)

– Các yêu cầu về phần cứng (Hardware)

– Các yêu cầu về dữ liệu (Data)

– Các yêu cầu về con người (People, Users)

• Mục đích: mục đích của yêu cầu phần mềm là

xác định được phần mềm đáp ứng được các

yêu cầu và mong muốn của khách hàng - người

sử dụng phần mềm

HUT, Falt. of IT

SE-III.4

Tại sao cần phải đặt ra yêu

cầu phần mềm ?

• Khách hàng chỉ có những ý tưởng còn mơ hồ về

phần mềm cần phải xây dựng để phục vụ công

việc của họ, chúng ta phải sẵn sàng, kiên trì theo

đuổi để đi từ các ý tưởng mơ hồ đó đến “Phần

mềm có đầy đủ các tính năng cần thiết”

• Khách hàng rất hay thay đổi các đòi hỏi của mình,

chúng ta nắm bắt được các thay đổi đó và sửa đổi

các mô tả một cách hợp lý

HUT, Falt. of IT

SE-III.5

5.2. Nội dung xác định yêu cầu phần mềm

Contents of Requirements Engineering

• Phát hiện các yêu cầu phần mềm (Requirements

elicitation)

• Phân tích các yêu cầu phần mềm và thương lượng với

khách hàng (Requirements analysis and negotiation)

• Mô tả các yêu cầu phần mềm (Requirements

specification)

• Mô hình hóa hệ thống (System modeling)

• Kiểm tra tính hợp lý các yêu cầu phần mềm

(Requirements validation)

• Quản trị các yêu cầu phần mềm (Requirements

management)

HUT, Falt. of IT

SE-III.6

Quy trình xác định yêu cầu phần mềm

Build a

prototype

Requirements

elicitation

Develop

specification

the problem

Review

Create

analysis

models

HUT, Falt. of IT

SE-III.7

The Analysis Model

Data Model

Functional

Model

Behavioral

Model

HUT, Falt. of IT

SE-III.8

5.2.1. Phát hiện yêu cầu phần mềm

(Requirements Elicitation)

Các vấn đề của phát hiện yêu cầu phần mềm

(Problems)

• Phạm vi của phần mềm (Scope)

• Hiểu rõ phần mềm (Understanding)

• Các thay đổi của hệ thống (Volatility)

HUT, Falt. of IT

SE-III.9

Phương pháp phát hiện yêu cầu phần mềm

Requirements Elicitation Methodology

• Xác định các phương pháp sử dụng phát hiện các yêu cầu

phần mềm: phỏng vấn, làm việc nhóm, các buổi họp, gặp

gỡ đối tác, v.v.

• Tìm kiếm các nhân sự (chuyên gia, người sử dụng) có

những hiểu biết sâu sắc nhất, chi tiết nhất về hệ thống

giúp chúng ta xác định yêu cầu phần mềm

• Xác định “môi trường kỹ thuật - technical environment”

• Xác định các “ràng buộc lĩnh vực domain constraints”

• Thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, khách hàng

để chúng ta có được các quan điểm xem xét phần mềm

khác nhau từ phía khách hàng

• Thiết kế các kịch bản sử dụng của phần mềm

HUT, Falt. of IT

SE-III.10

Sản phẩm (output) của

“phát hiện yêu cầu phần mềm”

• Bảng kê (statement) các đòi hỏi và chức năng khả thi của

phần mềm

• Bảng kê phạm vi ứng dụng của phần mềm

• Mô tả môi trường kỹ thuật của phần mềm

• Bảng kê tập hợp các kịch bản sử dụng của phần mềm

• Các nguyên mẫu xây dựng, phát triển hay sử dụng trong

phần mềm (nếu có)

• Danh sách nhân sự tham gia vào quá trình phát hiện các

yêu cầu phần mềm - kể cả các nhân sự từ phía công ty-

khách hàng

HUT, Falt. of IT

SE-III.11

5.2.2. Phân tích các yêu cầu phần mềm và

thương lượng với khách hàng

Software

Customer

Engineering

Group

HUT, Falt. of IT

SE-III.12

Requirements Analysis and Negotiation

• Phân loại các yêu cầu phần mềm và

sắp xếp chúng theo các nhóm liên

quan

• Khảo sát tỉ mỉ từng yêu cầu phần mềm

trong mối quan hệ của nó với các yêu

cầu phần mềm khác

• Thẩm định từng yêu cầu phần mềm

theo các tính chất: phù hợp, đầy đủ, rõ

ràng, không trùng lặp

HUT, Falt. of IT

SE-III.13

Requirements Analysis and

Negotiation

• Phân cấp các yêu cầu phần mềm theo dựa trên

nhu cầu và đòi hỏi khách hàng / người sử dụng

• Thẩm định từng yêu cầu phầm mềm để xác

định chúng có khả năng thực hiện được trong

môi trường kỹ thuật hay không, có khả năng

kiểm định các yêu cầu phần mềm hay không

• Thẩm định các rủi ro có thể xảy ra với từng

yêu cầu phần mềm

HUT, Falt. of IT

SE-III.14

Requirements Analysis and

Negotiation

• Đánh giá thô (tương đối) về giá thành và

thời gian thực hiện của từng yêu cầu phần

mềm trong giá thành sản phẩm phần mềm

và thời gian thực hiện phần mềm

• Giải quyết tất cả các bất đồng về yêu cầu

phần mềm với khách hàng / người sử dụng

trên cơ sở thảo luận và thương lượng các

yêu cầu đề ra

HUT, Falt. of IT

SE-III.15

5.2.3. Đặc tả yêu cầu phần mềm

• Đặc tả các yêu cầu phần mềm là công việc

xây dựng các tài liệu đặc tả, trong đó có thể

sử dụng tới các công cụ như: mô hình hóa,

mô hình toán học hình thức (a formal

mathematical model), tập hợp các kịch bản

sử dụng, các nguyên mẫu hoặc bất kỳ một

tổ hợp các công cụ nói trên

• Chất lượng của hồ sơ đặc tả đánh giá qua

các tiêu thức

– Tính rõ ràng, chính xác

– Tính phù hợp

– Tính đầy đủ, hoàn thiện

HUT, Falt. of IT

SE-III.16

Requirements Specification

• Các thành phần của hồ sơ đặc tả

– Đặc tả phi hình thức (Informal specifications) được viết

bằng ngôn ngữ tự nhiên

– Đặc tả hình thức (Formal specifications) được viết bằng

tập các ký pháp có các quy định về cú pháp (syntax) và

ý nghĩa (sematic) rất chặt chẽ

– Đặc tả vận hành chức năng (Operational specifications)

mô tả các hoạt động của hệ thống phần mềm sẽ xây

dựng

– Đặc tả mô tả (Descriptive specifications) – đặc tả các

đặc tính đặc trưng của phần mềm

HUT, Falt. of IT

SE-III.17

Requirements Specification

• Đặc tả chức năng (Operational

Specifications): thông thường khi đặc tả

các chức năng của phần mềm người ta sử

dụng các công cụ tiêu biểu sau

– Biểu đồ luồng dữ liệu (Data Flow Diagrams)

– Máy trạng thái hữu hạn (Finite State

Machines

– Mạng Petri (Petri nets)

HUT, Falt. of IT

SE-III.18

Requirements Specification

• Đặc tả mô tả (Descriptive

Specifications)

– Biểu đồ thực thể liên kết (Entity-

Relationship Diagrams)

– Đặc tả Logic (Logic Specifications)

– Đặc tả đại số (Algebraic Specifications)

HUT, Falt. of IT

SE-III.19

Biểu đồ luồng dữ liệu (DFD)

• Hệ thống (System): tập hợp các dữ liệu

(data) được xử lý bằng các chức năng

tương ứng (functions)

• Các ký pháp sử dụng:

Thể hiện các chức năng (functions)

Thể hiện luồng dữ liệu

Kho dữ liệu

Vào ra dữ liệu và tương tác giữa

hệ thống và người sử dụng

HUT, Falt. of IT

SE-III.20