Bài giảng môn Lập trình - Chương 2: Tổng quan về C/C++

Lập trình

Chương 2: Tổng quan về C/C++

1

Nội dung chương 2

2.1 Tổ chức chương trình C/C++

2.2 Biến và các kiểu dữ liệu cơ bản

2.3 Các kiểu dữ liệu dẫn xuất trực tiếp

2.4 Định nghĩa kiểu dữ liệu mới

2.5 Các lệnh điều khiển chương trình

2.6 Hàm và thư viện

2

Chương 2: Tổng quan về C và C++

2.1 Tổ chꢀc chương trình C/C++

Tꢀo dꢁ ꢂn dꢃng visual studio .net 2008

3

Chương 2: Tổng quan về C và C++

Chương trình tính giai thừa: Phiên bản C

Lệnh tiền xử lý: Khai báo sử dụng hàm thư viện

Khai báo hàm

#include <stdio.h>

#include <conio.h>

int gthua(int);

Chương trình chính

void main() {

char c = 'N';

int N = 1;

int kq;

Lời chú thích

Khai báo biến

do {

printf(“\n Nhap mot nguyen duong"); /* Viet ra man hinh*/

scanf("%d",&N);

kq = gthua(N);

/* Nhap tu ban phim cho N*/

printf(“\n Giai thua cua %d la %d", N, kq);

printf(“\n Ban co muon tiep tuc khong? Y/N");

c = getch();

} while (c=='y' || c=='Y');

}

int gthua(int n) {

int kq = 1;

while (n > 1)

kq *= n--;

return kq;

}

Định nghĩa hàm (thân hàm)

4

Chương 2: Tổng quan về C và C++

Chương trình tính giai thừa: Phiên bản C++

#include <iostream.h>

#include <conio.h>

int gthua(int);

void main() {

char c = 'N';

int

N = 1;

do {

cout << “\nNhap mot so nguyen duong: “

cin >> N;

int kq = gthua(N);

cout << “\nGiai thua cua ” << N << “ la “ << kq

cout << “\nBan co muon tiep tuc khong? Y/N";

c = getch();

} while (c == 'y' || c == 'Y');

}

int gthua(int n) {

int kq = 1;

while (n > 1)

kq *= n--;

return kq;

}

5

Chương 2: Tổng quan về C và C++

Qui tắc soạn thảo mã nguồn

1. Tên biến, tên hàm, tên kiểu mới:

. Tránh sử dụng các từ khóa và tên kiểu cơ sở

. Chꢀ đưꢁc dꢂng các kꢃ tự sau: ‘A’..’Z’, ‘a’..’z’, ‘0’..’9’, ‘_’

. Chꢀ đưꢁc bắt đầu bằng chữ cái hoặc dấu _

. Phân biệt giữa chữ hoa và chữ thường.

. Nên đặt tên ngắn gꢄn và cꢅ ꢃ nghĩa (cꢅ tꢆnh mô tả)

2. Sau mỗi câu lệnh có chấm phảy (;)

3. Đoạn { … } đưꢁc coi là nhóm lệnh, không có dấu

chấm phảy sau đꢅ, trừ khi khai báo kiểu

4. Cấu trúc mã nguồn theo kiểu phân cấp => dễ đꢄc

5. Bổ sung chú thích hꢁp lý (/*chú thích một đoạn*/hoặc

//chú thích một dòng)

6. Chia một file lớn thành nhiều file nhỏ

6

Chương 2: Tổng quan về C và C++

Các từ khóa trong C

auto

double

else

int

struct

break

case

long

switch

typedef

union

enum

extern

float

for

register

return

short

signed

sizeof

static

char

const

continue

default

do

unsigned

void

goto

if

volatile

while

7

Chương 2: Tổng quan về C và C++

Từ khóa trong C++

asm

auto

bool

break

class

default

do

case

catch

const_cast

else

char

const

continue

extern

double

delete

enum

float

false

explicit

for

dynamic_cast export

friend

int

goto

if

inline

namespace

protected

return

static

long

mutable

private

reinterpret_cast

sizeof

new

operator

register

signed

struct

public

short

static_cast

this

switch

template

try

throw

typeid

using

wchar_t

true

typedef

unsigned

volatile

typename

virtual

while

union

void

8

Chương 2: Tổng quan về C và C++

Biên dịch (compile)

. Trong Visual studio .Net 2008: Gꢄi Compile (Ctrl + F7) để biên

dịch riêng rẽ hoặc Build (F6) để kết hꢁp biên dịch và liên kết

cho toàn bộ dự án

. Các kiểu lỗi biên dịch (compile error):

– Lỗi cú pháp: Sử dụng tên sai qui định hoặc chưa khai báo, thiếu

dấu chấm phảy ;, dấu đꢅng }

– Lỗi kiểu: Các số hạng trong biểu thức không tương thꢆch kiểu, gꢄi

hàm với tham số sai kiểu

– …

. Các kiểu cảnh báo biên dịch (warning):

– Tự động chuyển đổi kiểu làm mất chꢆnh xác

– Hàm khai báo cꢅ kiểu trả về nhưng không trả về

– Sử dụng dấu = trong trường hꢁp nghi vấn là so sánh ==

– …

9

Chương 2: Tổng quan về C và C++

Liên kết (link)

. Liên kết là quá trình ghép nhiều file đꢆch (*.obj, *.lib)

để tạo ra chương trình chạy cuối cùng *.exe

. Trong Visual studio .Net 2008: Gꢄi Build (F6)

. Lỗi liên kết có thể là do:

– Sử dụng hàm nhưng không có định nghĩa hàm

– Biến hoặc hàm đưꢁc định nghĩa nhiều lần

– …

10

Chương 2: Tổng quan về C và C++

Chạy thử và gỡ rối (debug)

. Chạy thử trong Visual studio .Net 2008: Start

without debugging hoặc Ctrl+F5

. Tìm lỗi:

– Lỗi khi chạy là lỗi thuộc về phương pháp, tư duy, thuật toán,

không phải về cú pháp

– Lỗi khi chạy bình thường không đưꢁc báo

– Lỗi khi chạy rất khꢅ phát hiện, vì thế trong đa số trường hꢁp

cần tiến hành debug.

. Chạy Debug trong Visual studio .Net 2008:

– Chạy tới chỗ đặt cursor: F9

– Chạy từng dòng lệnh: F10

– Chạy vào trong hàm: F11

– Chạy tiếp bình thường: F5

– Xem kết quả dưới cửa sổ Output hoặc gꢄi QuickWatch

11

Chương 2: Tổng quan về C và C++

Tổ chꢀc bộ nhớ

Hệ điều hành

Các CT khác

Đỉnh ngăn xếp

Mã chương trình

Dữ liệu toàn cục

SP

n

Array_A

Vùng nhớ tự do

f

Ngăn xếp

(tham biến, biến

cục bộ)

k

i

count

a

Vùng nhớ tự do

12

Chương 2: Tổng quan về C và C++

2.2 Biến và dữ liệu

. Biểu thức = dữ liệu + phép toán

. Biểu diễn dữ liệu: Thông qua biến hoặc hằng số, kèm

theo kiểu

. Nội dung trong phần này:

– Các kiểu dữ liệu cơ bản

– Các phép toán áp dụng

– Tương thꢆch và chuyển đổi kiểu

– Khai báo biến, phân loại biến

13

Chương 2: Tổng quan về C và C++

2.2.1 Các kiểu dữ liệu cơ bản của C/C++

Kiểu

Kích cỡ thông dụng Phạm vi tối thiểu

(tính bằng bit)

char

8

−127 to 127

−127 .. 127

0 .. 255

−32767 .. 32767

-nt-

0 .. 65535

−32767 .. 32767

nt

0 .. 65535

−2147483647 .. 2147483647

nt

0 .. 4294967295

Độ chính xác 6 chữ số

Độ chính xác 10 chữ số

-

signed char

unsigned char

int

16/32

16

32

64

80

-

signed int

unsigned int

short

signed short

unsigned short

long

signed long

unsigned long

float

double

long double

bool (C++)

wchar_t (C++)

16

−32767 .. 32767

14

Chương 2: Tổng quan về C và C++

Các phép toán cơ bản

Phép toán Kꢃ hiệu

Kiểu nguyên Kiểu số thực Kiểu bool

=

Gán

X

x

+, -, *, /,

+=, -=, *=, /=

%, %=

Số hꢄc

X

x

++, --

>, <, >=, <=,

==, !=

So sánh

X

&&, ||, !

&, |, ^, ~

&=, |=, ^=

<<,>>, <<=,>>=

? :

Logic

X

x

Logic bit

Dịch bit

X

x

Lựa chꢄn

Lũy thừa?

X

Không có!

15

Chương 2: Tổng quan về C và C++

Tương thích và chuyển đổi kiểu

. Những kiểu dữ liệu tương thꢆch nhau cꢅ thể tự động

chuyển đổi kiểu:

– Giữa các kiểu số nguyên với nhau (lưu ý phạm vi giá trị)

– Giữa các kiểu số thực với nhau (lưu ý độ chính xác)

– Giữa các kiểu số nguyên và số thực (lưu ý phạm vi giá trị và

độ chính xác)

– Kiểu bool sang số nguyên, số thực: true => 1, false => 0

– Số nguyên, số thực sang kiểu bool:  0 => true, 0 => false

. Nếu có lỗi hoặc cảnh báo => khắc phục bằng cách ép

chuyển đổi kiểu

– VD:

i = int(5.1) % 2; //C

j = (int)5.1 + 2; // C++

16

Chương 2: Tổng quan về C và C++

2.2.2 Khai báo biến

char

bool

int

c = 'N';

b = true;

kq;

Khai báo và khởi tạo giá trị

Chꢀ khai báo, giá trị bất định

double

long

d;

count, i=0;

Khai báo kết hꢁp, chꢀ i=0

unsigned vhexa=0x00fa;

unsigned voctal=082;

Đặt giá trị đầu hexa

Đặt giá trị đầu octal -> 66 chứ không phải 82

. C: Toàn bộ biến phải khai báo ngay đầu thân hàm

. C++: Cꢅ thể khai báo tại chỗ nào cần

. Phân loại biến:

– Biến toàn cục: Khai báo ngoài hàm, lưu giữ trong vꢂng nhớ dữ liệu

chương trình

– Biến cục bộ: Khai báo trong thân hàm, lưu giữ trong ngăn xếp

(vꢂng nhớ tự do)

– Tham biến: Khai báo trên danh sách tham số của hàm, lưu giữ

trong ngăn xếp

17

Chương 2: Tổng quan về C và C++

Ví dụ khai báo các loại biến

int N = 1;

Biến toàn cục

void main() {

char c = 'N';

do {

cout<<“\nNhap so> 0:";

cin>>N;

int kq = gthua(N);

...

Biến cục bộ

} while (c == 'y' || c == 'Y')

}

Hai biến cục bộ

cꢂng tên ở hai phạm

int gthua(int n) {

vi khác nhau,

int kq = 1;

while (n > 1)

kq *= n--;

return kq;

không liên quan gì

đến nhau!

}

Tham biến

18

Chương 2: Tổng quan về C và C++

2.3 Các kiểu dữ liệu dẫn xuất trực tiếp

. Kiểu liệt kê

. Kiểu hằng

. Kiểu con trỏ

. Kiểu mảng

. Kiểu tham chiếu (C++)

19

Chương 2: Tổng quan về C và C++

2.3.1 Kiểu liệt kê (enum)

. Tương tự như một kiểu số nguyên.

. Đưꢁc dꢂng khi:

– Cần hạn chế phạm vi sử dụng

– Hoặc khi muốn sử dụng tên cụ thể thay cho hằng số nguyên

void main()

{

. Vꢆ dụ

enum Color {Red, Green, Blue};

enum WeekDay {Mon = 2,Tue, Wed, Thu, Fri, Sat, Sun = 1 };

//Tue=3, Wed=4…

int n=Red;

cout<<n; //in ra số 0

Color c=Green;

n=c; //n=1;

}

. Lưu ꢃ: không thể gán trực tiếp một giá trị nguyên cho một biến

enum mà phải ép kiểu

VD:

c=2;//Error

c=Color(2);//OK

20

Chương 2: Tổng quan về C và C++