Bài giảng Lập trình hướng đối tượng (Phần 2)

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

Ch ¬ng 3: DÉn xuÊt vµ thõa kÕ

Néi dung cña ch ¬ng tËp trung tr×nh bµy c¸c vÊn ®Ò sau:

 Kh¸i niÖm líp c¬ së, líp dÉn xuÊt.

 C¸ch x©y dùng líp dÉn xuÊt.

 C¸c kiÓu thõa kÕ.

 Ph¹m vi truy xuÊt ®Õn c¸c thµnh phÇn cña líp c¬ së.

 Hµm t¹o, hµm huû, to¸n tö g¸n víi tÝnh thõa kÕ

 Thõa kÕ nhiÒu møc vµ sù trïng tªn.

 Líp c¬ së ¶o.

 Ph ¬ng thøc tÜnh, ph ¬ng thøc ¶o.

3.1. Sù dÉn xuÊt vµ tÝnh thõa kÕ

3.1.1. Líp c¬ së vµ líp dÉn xuÊt

LËp tr×nh h íng ®èi t îng cã hai ®Æc tr ng c¬ b¶n:

 §ãng gãi d÷ liÖu, ® îc thÓ hiÖn b»ng c¸ch dïng kh¸i niÖm líp ®Ó biÓu

diÔn ®èi t îng víi c¸c thuéc tÝnh private, chØ cho phÐp bªn ngoµi truy nhËp

vµo th«ng qua c¸c ph ¬ng thøc.

 Dïng l¹i m·, thÓ hiÖn b»ng viÖc thõa kÕ gi÷a c¸c líp. ViÖc thõa kÕ cho

phÐp c¸c líp thõa kÕ (gäi lµ líp dÉn xuÊt) sö dông l¹i c¸c ph ¬ng thøc ®·

® îc ®Þnh nghÜa trong c¸c líp gèc (gäi lµ líp c¬ së).

Mét líp cã thÓ ® îc dÉn xuÊt tõ nhiÒu líp c¬ së, mét líp c¬ së còng cã thÓ lµ

líp c¬ së cña nhiÒu líp dÉn xuÊt.

3.1.2. C¸ch x©y dùng líp dÉn xuÊt

Có ph¸p khai b¸o mét líp thõa kÕ tõ mét líp kh¸c nh sau:

class <Tªn líp dÉn xuÊt>: <Tõ khãa dÉn xuÊt> <Tªn líp c¬ së>

{

…// Khai b¸o c¸c thµnh phÇn cña líp

};

Trong ®ã:

Trang - 88 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

Tªn líp dÉn xuÊt: lµ tªn líp ® îc cho thõa kÕ tõ líp kh¸c. Tªn líp nµy tu©n

thñ theo quy t¾c ®Æt tªn biÕn trong C++.

Tªn líp cë së: lµ tªn líp ®· ® îc ®Þnh nghÜa tr íc ®ã ®Ó cho líp kh¸c thõa kÕ.

Tªn líp nµy còng tu©n thñ theo quy t¾c ®Æt tªn biÕn cña C++.

Tõ khãa dÉn xuÊt: lµ tõ khãa quy ®Þnh tÝnh chÊt cña sù thõa kÕ. Cã ba tõ khãa

dÉn xuÊt lµ private, protected vµ public.

VÝ dô 3.1:

class Bus: public Car

{

…// Khai b¸o c¸c thµnh phÇn

};

lµ khai b¸o mét líp Bus (xe buýt) thõa kÕ tõ líp Car (xe « t«) víi tÝnh chÊt thõa

kÕ lµ public.

3.1.3. C¸c kiÓu thõa kÕ

Sù thõa kÕ cho phÐp trong líp dÉn xuÊt cã thÓ sö dông l¹i mét sè m· nguån

cña c¸c ph ¬ng thøc vµ thuéc tÝnh ®· ® îc ®Þnh nghÜa trong líp c¬ së. NghÜa lµ

líp dÉn xuÊt cã thÓ truy nhËp trùc tiÕp ®Õn mét sè thµnh phÇn cña líp c¬ së. Tuy

nhiªn, ph¹m vi truy nhËp tõ líp dÉn xuÊt ®Õn líp c¬ së kh«ng ph¶i bao giê còng

gièng nhau: chóng ® îc quy ®Þnh bëi c¸c tõ khãa dÉn xuÊt private, protected vµ

public.

Thõa kÕ private

Theo kiÓu thõa kÕ nµy:

C¸c thµnh phÇn private cña líp c¬ së th× kh«ng thÓ truy nhËp ® îc tõ líp dÉn

xuÊt.

C¸c thµnh phÇn protected cña líp c¬ së trë thµnh c¸c thµnh phÇn private cña

líp dÉn xuÊt.

C¸c thµnh phÇn public cña líp c¬ së còng trë thµnh c¸c thµnh phÇn private cña

líp dÉn xuÊt.

Ph¹m vi truy nhËp tõ bªn ngoµi vµo líp dÉn xuÊt ® îc tu©n thñ nh quy t¾c

ph¹m vi líp th«ng th êng.

Thõa kÕ protected

Theo kiÓu thõa kÕ nµy:

Trang - 89 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

C¸c thµnh phÇn private cña líp c¬ së th× kh«ng thÓ truy nhËp ® îc tõ líp dÉn

xuÊt.

C¸c thµnh phÇn protected cña líp c¬ së trë thµnh c¸c thµnh phÇn protected cña

líp dÉn xuÊt.

C¸c thµnh phÇn public cña líp c¬ së còng trë thµnh c¸c thµnh phÇn protected

cña líp dÉn xuÊt.

Ph¹m vi truy nhËp tõ bªn ngoµi vµo líp dÉn xuÊt ® îc tu©n thñ nh quy t¾c

ph¹m vi líp th«ng th êng.

Thõa kÕ public

Theo kiÓu thõa kÕ nµy:

C¸c thµnh phÇn private cña líp c¬ së th× kh«ng thÓ truy nhËp ® îc tõ líp dÉn

xuÊt.

C¸c thµnh phÇn protected cña líp c¬ së trë thµnh c¸c thµnh phÇn protected cña

líp dÉn xuÊt.

C¸c thµnh phÇn public cña líp c¬ së vÉn lµ c¸c thµnh phÇn public cña líp dÉn

xuÊt.

Ph¹m vi truy nhËp tõ bªn ngoµi vµo líp dÉn xuÊt ® îc tu©n thñ nh quy t¾c

ph¹m vi líp th«ng th êng.

3.1.4. Thõa kÕ c¸c thµnh phÇn d÷ liÖu

C¸c thuéc tÝnh cña líp c¬ së ® îc thõa kÕ trong líp dÉn xuÊt. Nh vËy, tËp

thuéc tÝnh trong líp dÉn xuÊt sÏ bao gåm: c¸c thuéc tÝnh míi khai b¸o trong líp

dÉn xuÊt vµ c¸c thuéc tÝnh mµ líp dÉn xuÊt ® îc thõa kÕ tõ c¸c líp c¬ së cã liªn

quan. Tuy vËy, trong c¸c ph ¬ng thøc cña líp dÉn xuÊt kh«ng ® îc phÐp truy

nhËp vµo c¸c thuéc tÝnh private cña líp c¬ së. Tªn cña thuéc tÝnh trong líp dÉn

xuÊt vµ trong líp c¬ së cã thÓ ®Æt trïng nhau.

VÝ dô 3.2:

class Sinhvien

{

private:

char *MaSV;

char *TenSV;

char *Diachi;

char *Gioitinh;

Trang - 90 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

float DiemToanCC;

float DiemVatly;

float DiemAnhvan;

public:

void nhap();

void hienthi();

};

class SinhvienCNTT:Sinhvien

{

private:

float DiemLTC;

float DiemCSDL;

public:

void nhap();

void hienthi();

int Xet_hocbong();

};

Khi ®ã líp SinhvienCNTT ngoµi c¸c thuéc tÝnh DiemLTC, DiemCSDL cßn cã

c¸c thuéc tÝnh: MaSV, TenSV, Diachi, Gioitinh, DiemToanCC, DiemVatly,

DiemAnhvan ® îc thõa kÕ tõ líp Sinhvien.

3.1.5. Thõa kÕ ph ¬ng thøc

Trõ: Hµm t¹o, hµm huû vµ to¸n tö g¸n, c¸c ph ¬ng thøc (public) kh¸c cña líp

c¬ së ® îc thõa kÕ trong líp dÉn xuÊt. Tªn c¸c ph ¬ng thøc cña líp dÉn xuÊt vµ

líp c¬ së cã thÓ ®Æt trïng nhau.

VÝ dô 3.3:

#include<iostream.h>

#include<string.h>

#include<conio.h>

#include<iomanip.h>

#include<ctype.h>

#define MAX_TEN 50

#define MAX_MASO 5

#define MUC_CO_BAN 830000

Trang - 91 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

class Nguoi

{

protected:

char HoTen[MAX_TEN];

char MaSo[MAX_MASO];

float Luong;

public:

Nguoi();

void Xuat();

void Nhap();

virtual void TinhLuong()=0;

};

Nguoi::Nguoi()

{

strcpy(HoTen,"");

strcpy(MaSo,"");

Luong=0;

}

void Nguoi::Xuat()

{

cout<<"Ma so:"<<MaSo<<",Ho va ten:"<<HoTen;

cout <<",Luong:"<<setiosflags(ios::fixed);

cout<<setprecision(0)<<Luong<<endl;

}

void Nguoi::Nhap()

{

cout<<"Ma so:";

cin>>MaSo;

cin.ignore();

cout<<"Ho va ten:";

cin.getline(HoTen,MAX_TEN);

}

class BienChe: public Nguoi

Trang - 92 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

{

protected:

float HeSoLuong;

float HeSoPhuCap;

public:

BienChe();

void TinhLuong();

void Nhap();

};

BienChe::BienChe()

{

HeSoLuong=HeSoPhuCap=0;

}

void BienChe::Nhap()

{

Nguoi::Nhap();

cout<<"He so luong:";

cin>>HeSoLuong;

cout<<"He so phu cap chu vu:";

cin>>HeSoPhuCap;

}

void BienChe::TinhLuong()

{

Luong=MUC_CO_BAN*(1.0+HeSoLuong+HeSoPhuCap);

}

class HopDong : public Nguoi

{

protected:

float TienCong;

float NgayCong;

float HeSoVuotGio;

public:

HopDong();

Trang - 93 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

void TinhLuong();

void Nhap();

};

HopDong::HopDong()

{

TienCong=NgayCong=HeSoVuotGio=0;

}

void HopDong::Nhap()

{

Nguoi::Nhap();

cout<<"Tien cong:";

cin>>TienCong;

cout<<"Ngay cong:";

cin>>NgayCong;

cout<<"He so vuot gio:";

cin>>HeSoVuotGio;

}

void HopDong::TinhLuong()

{

Luong=TienCong*NgayCong*(1+HeSoVuotGio);

}

int main()

{

Nguoi *Ng[100];

int N=0;

char Chon,Loai;

clrscr();

do

{

cout<<"Bien che hay Hop dong (B/H)? ";

cin>>Loai;

Loai=toupper(Loai);

if (Loai=='B')

Trang - 94 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

Ng[N]=new BienChe;

else

Ng[N]=new HopDong;

Ng[N++]->Nhap();

cout<<"Tiep tuc (C/K)? ";

cin>>Chon;

Chon=toupper(Chon);

if ((N==100)||(Chon=='K'))

break;

}while (1);

for(int I=0;I<N;++I)

{

Ng[I]->TinhLuong();

Ng[I]->Xuat();

}

return 0;

}

3.2. Hµm t¹o vµ hµm huû ®èi víi tÝnh thõa kÕ

3.2.1. X©y dùng hµm t¹o cña líp dÉn xuÊt

Khi khai b¸o mét ®èi t îng cã kiÓu líp ® îc dÉn xuÊt tõ mét líp c¬ së kh¸c.

Ch ¬ng tr×nh sÏ tù ®éng gäi tíi hµm t¹o cña líp dÉn xuÊt. Tuy nhiªn, thø tù ® îc

gäi sÏ b¾t ®Çu tõ hµm t¹o t ¬ng øng cña líp c¬ së, sau ®ã ®Õn hµm t¹o cña líp

dÉn xuÊt. Do ®ã, th«ng th êng, trong hµm t¹o cña líp dÉn xuÊt ph¶i cã hµm t¹o

cña líp c¬ së.

Có ph¸p khai b¸o hµm t¹o nh sau:

<Tªn hµm t¹o cña líp dÉn xuÊt>([<C¸c tham sè>]):

<Tªn hµm t¹o cña líp c¬ së>([<C¸c tham sè>])

{

…// Khëi t¹o c¸c thuéc tÝnh míi bæ sung cña líp dÉn xuÊt

};

V× tªn hµm t¹o lµ trïng víi tªn líp, nªn cã thÓ viÕt l¹i thµnh:

<Tªn líp dÉn xuÊt>([<C¸c tham sè>]):

Trang - 95 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

<Tªn líp c¬ së>([<C¸c tham sè sè>])

{

…// Khëi t¹o c¸c thuéc tÝnh míi bæ sung cña líp dÉn xuÊt

};

VÝ dô 3.4:

Bus():Car()

{

…// Khëi t¹o c¸c thuéc tÝnh míi bæ sung cña líp Bus

}

lµ mét ®Þnh nghÜa hµm t¹o cña líp Bus thõa kÕ tõ líp Car. §Þnh nghÜa nµy ® îc

thùc hiÖn trong ph¹m vi khai b¸o líp Bus. §©y lµ mét hµm t¹o kh«ng tham sè, nã

gäi tíi hµm t¹o kh«ng tham sè cña líp Car.

L u ý:

NÕu ®Þnh nghÜa hµm t¹o bªn ngoµi ph¹m vi líp th× ph¶i thªm tªn líp dÉn xuÊt

vµ to¸n tö ph¹m vi “::” tr íc tªn hµm t¹o.

Gi÷a tªn hµm t¹o cña líp dÉn xuÊt vµ hµm t¹o cña líp c¬ së, chØ cã mét dÊu

hai chÊm “:”, nÕu lµ hai dÊu “::” th× trë thµnh to¸n tö ph¹m vi líp.

NÕu kh«ng chØ râ hµm t¹o cña líp c¬ së sau dÊu hai chÊm “:” ch ¬ng tr×nh sÏ

tù ®éng gäi hµm t¹o ngÇm ®Þnh hoÆc hµm t¹o kh«ng cã tham sè cña líp c¬ së

nÕu hµm ®ã ® îc ®Þnh nghÜa t êng minh trong líp c¬ së.

VÝ dô, ®Þnh nghÜa hµm t¹o:

Bus():Car()

{

…// Khëi t¹o c¸c thuéc tÝnh míi bæ sung cña líp Bus

};

Cã thÓ thay b»ng:

Bus()

{ //Gäi hµm t¹o kh«ng tham sè cña líp Car

…// Khëi t¹o c¸c thuéc tÝnh míi bæ sung cña líp Bus

};

VÝ dô sau ®Þnh nghÜa líp Car cã 3 thuéc tÝnh víi hai hµm t¹o, sau ®ã ®Þnh

nghÜa líp Bus cã thªm thuéc tÝnh label lµ sè hiÖu cña tuyÕn xe buýt. Líp Bus sÏ

® îc cµi ®Æt hai hµm t¹o t êng minh, gäi ®Õn hai hµm t¹o t ¬ng øng cña líp Car.

Trang - 96 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

VÝ dô 3.5:

#include<string.h>

/* §Þnh nghÜa líp Car */

class Car

{

int speed; // Tèc ®é

char mark[20]; // Nh·n hiÖu

float price; // Gi¸ xe

public:

Car(); // Hµm t¹o kh«ng tham sè

Car(int, char[], float); // Hµm t¹o cã tham sè

};

Car::Car() // Hµm t¹o kh«ng tham sè

{

speed = 0;

strcpy(mark, “”);

price = 0;

}

// Hµm t¹o cã tham sè

Car::Car(int speedIn, char markIn[], float priceIn)

{

speed = speedIn;

strcpy(mark, markIn);

price = priceIn;

}

/* §Þnh nghÜa líp Bus thõa kÕ tõ líp Car */

class Bus: public Car

{

int label; // Sè hiÖu tuyÕn xe

public:

Bus(); // Hµm t¹o kh«ng tham sè

Bus(int, char[], float, int); // Hµm t¹o cã tham sè

};

Trang - 97 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

Bus::Bus():Car() // Hµm t¹o kh«ng tham sè

{

label = 0;

}

// Hµm t¹o cã tham sè

Bus::Bus(int sIn, char mIn[], float pIn, int lIn):Car(sIn, mIn, pIn)

{

label = lIn;

}

Trong hµm t¹o cña líp Bus, muèn khëi t¹o c¸c thuéc tÝnh cña líp Car, ta ph¶i

khëi t¹o gi¸n tiÕp th«ng qua hµm t¹o cña líp Car mµ kh«ng thÓ g¸n gi¸ trÞ trùc

tiÕp cho c¸c thuéc tÝnh speed, mark vµ price. LÝ do lµ c¸c thuéc tÝnh nµy cã tÝnh

chÊt private, nªn líp dÉn xuÊt kh«ng thÓ truy nhËp trùc tiÕp ®Õn chóng.

3.2.2. Hµm huû cña líp dÉn xuÊt

Khi mét ®èi t îng cña líp dÉn xuÊt bÞ gi¶i phãng khái bé nhí, thø tù gäi c¸c

hµm hñy ng îc víi thø tù gäi hµm t¹o: gäi hµm hñy cña líp dÉn xuÊt tr íc khi

gäi hµm hñy cña líp c¬ së.

V× mçi líp chØ cã nhiÒu nhÊt lµ mét hµm hñy, nªn ta kh«ng cÇn ph¶i chØ ra

hµm hñy nµo cña líp c¬ së sÏ ® îc gäi sau khi hñy bá ®èi t îng cña líp dÉn

xuÊt. Do vËy, hµm hñy trong líp dÉn xuÊt ® îc khai b¸o vµ ®Þnh nghÜa hoµn toµn

gièng víi c¸c líp th«ng th êng:

<Tªn líp>::~<Tªn líp>([<C¸c tham sè>])

{

…// gi¶i phãng phÇn bé nhí cÊp ph¸t cho c¸c thuéc tÝnh bæ sung

}

L u ý:

Hµm hñy cña líp dÉn xuÊt chØ gi¶i phãng phÇn bé nhí ® îc cÊp ph¸t ®éng cho

c¸c thuéc tÝnh míi bæ sung trong líp dÉn xuÊt (nÕu cã), mµ kh«ng ® îc gi¶i

phãng bé nhí ® îc cÊp cho c¸c thuéc tÝnh trong líp c¬ së (phÇn nµy lµ do hµm

hñy cña líp c¬ së ®¶m nhiÖm).

Kh«ng ph¶i gäi t êng minh hµm hñy cña líp c¬ së trong hµm hñy cña líp dÉn

xuÊt. Ngay c¶ khi líp dÉn xuÊt kh«ng ®Þnh nghÜa t êng minh hµm hñy (do kh«ng

cÇn thiÕt) mµ líp c¬ së l¹i cã ®Þnh nghÜa t êng minh. Ch ¬ng tr×nh vÉn gäi hµm

Trang - 98 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

hñy ngÇm ®Þnh cña líp dÉn xuÊt, sau ®ã vÉn gäi hµm hñy t êng minh cña líp c¬

së.

VÝ dô sau cµi ®Æt líp Bus thõa kÕ tõ líp Car: líp Car cã mét thuéc tÝnh cã d¹ng

con trá nªn cÇn gi¶i phãng b»ng hµm hñy t êng minh. Líp Bus cã thªm mét

thuéc tÝnh cã d¹ng con trá lµ danh s¸ch c¸c ® êng phè mµ xe buýt ®i qua (m¶ng

®éng c¸c chuçi kÝ tù *char[]) nªn còng cÇn gi¶i phãng b»ng hµm hñy t êng

minh.

VÝ dô 3.6:

#include<string.h>

/* §Þnh nghÜa líp Car */

class Car

{

char *mark; // Nh·n hiÖu xe

public:

~Car(); // Hñy bá t êng minh

};

Car::~Car(){ // Hñy bá t êng minh

delete [] mark;

}

/* §Þnh nghÜa líp Bus thõa kÕ tõ líp Car */

class Bus: public Car

{

char *voyage[]; // Hµnh tr×nh tuyÕn xe

public:

~Bus(); // Hñy bá t êng minh

};

Bus::~Bus(){ // Hñy bá t êng minh

delete [] voyage;

}

Trong hµm hñy cña líp Bus, ta chØ ® îc gi¶i phãng vïng nhí ® îc cÊp ph¸t

cho thuéc tÝnh voyage (hµnh tr×nh cña xe buýt), lµ thuéc tÝnh ® îc bæ sung thªm

cña líp Bus mµ kh«ng ® îc gi¶i phãng vïng nhí cÊp ph¸t cho thuéc tÝnh mark

Trang - 99 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

(nh·n hiÖu xe), viÖc nµy lµ thuéc tr¸ch nhiÖm cña hµm hñy cña líp Car v× thuéc

tÝnh mark ® îc khai b¸o trong líp Car.

3.3. Ph¹m vi truy xuÊt ®Õn c¸c thµnh phÇn cña líp c¬ së

Ta xÐt ph¹m vi truy xuÊt theo hai lo¹i:

 Ph¹m vi truy xuÊt tõ c¸c hµm b¹n, líp b¹n cña líp dÉn xuÊt

 Ph¹m vi truy xuÊt tõ c¸c ®èi t îng cã kiÓu líp dÉn xuÊt

Truy xuÊt tõ c¸c hµm b¹n vµ líp b¹n cña líp dÉn xuÊt

Víi dÉn xuÊt private, hµm b¹n cã thÓ truy xuÊt ® îc c¸c thµnh phÇn protected

vµ public cña líp c¬ së v× chóng trë thµnh c¸c thµnh phÇn private cña líp dÉn

xuÊt, cã thÓ truy xuÊt ® îc tõ hµm b¹n.

Víi dÉn xuÊt protected, hµm b¹n còng cã thÓ truy xuÊt ® îc c¸c thµnh phÇn

protected vµ public cña líp c¬ së v× chóng trë thµnh c¸c thµnh phÇn protected cña

líp dÉn xuÊt, cã thÓ truy xuÊt ® îc tõ hµm b¹n.

Víi dÉn xuÊt public, hµm b¹n còng cã thÓ truy xuÊt ® îc c¸c thµnh phÇn

protected vµ public cña líp c¬ së v× chóng trë thµnh c¸c thµnh phÇn protected vµ

public cña líp dÉn xuÊt, cã thÓ truy xuÊt ® îc tõ hµm b¹n.

§èi víi c¶ ba lo¹i dÉn xuÊt, hµm b¹n ®Òu kh«ng truy xuÊt ® îc c¸c thµnh phÇn

private cña líp c¬ së, v× c¸c thµnh phÇn nµy còng kh«ng truy xuÊt ® îc tõ líp

dÉn xuÊt.

Truy xuÊt tõ c¸c ®èi t îng t¹o bëi líp dÉn xuÊt

Víi dÉn xuÊt private, ®èi t îng cña líp dÉn xuÊt kh«ng truy xuÊt ® îc bÊt cø

thµnh phÇn nµo cña líp c¬ së v× chóng trë thµnh c¸c thµnh phÇn private cña líp

dÉn xuÊt, kh«ng truy nhËp ® îc tõ bªn ngoµi.

Víi dÉn xuÊt protected, ®èi t îng cña líp dÉn xuÊt kh«ng truy xuÊt ® îc bÊt

cø thµnh phÇn nµo cña líp c¬ së v× chóng trë thµnh c¸c thµnh phÇn protected cña

líp dÉn xuÊt, kh«ng truy xuÊt ® îc tõ bªn ngoµi.

Víi dÉn xuÊt public, ®èi t îng cña líp dÉn xuÊt cã thÓ truy xuÊt ® îc c¸c

thµnh phÇn public cña líp c¬ së v× chóng trë thµnh c¸c thµnh phÇn public cña líp

dÉn xuÊt, cã thÓ truy nhËp ® îc tõ bªn ngoµi.

ViÖc gäi ®Õn c¸c thµnh phÇn cña líp c¬ së còng t ¬ng tù nh gäi c¸c thµnh

phÇn líp th«ng th êng:

§èi víi biÕn ®èi t îng th«ng th êng:

Trang - 100 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

<Tªn ®èi t îng>.<Tªn thµnh phÇn>([C¸c tham sè]);

§èi víi con trá ®èi t îng:

<Tªn ®èi t îng>-><Tªn thµnh phÇn>([C¸c tham sè]);

L u ý:

C¸ch gäi hµm thµnh phÇn nµy ® îc ¸p dông khi trong líp dÉn xuÊt, ta kh«ng

®Þnh nghÜa l¹i c¸c hµm thµnh phÇn cña líp c¬ së.

VÝ dô sau minh häa viÖc sö dông c¸c thµnh phÇn líp c¬ së tõ ®èi t îng líp dÉn

xuÊt: lípBus thõa kÕ tõ líp Car. Líp Bus cã ®Þnh nghÜa bæ sung mét sè ph ¬ng

thøc vµ thuéc tÝnh míi. Khi ®ã, ®èi t îng cña líp Bus cã thÓ gäi c¸c hµm public

cña líp Bus còng nh cña líp Car.

VÝ dô 3.7:

#include<stdio.h>

#include<conio.h>

#include<string.h>

/* §Þnh nghÜa líp Car */

class Car

{

private:

int speed; // Tèc ®é

char mark[20]; // Nh·n hiÖu

float price; // Gi¸ xe

public:

void setSpeed(int); // G¸n tèc ®é cho xe

int getSpeed(); // §äc tèc ®é xe

void setMark(char); // G¸n nh·n cho xe

char[] getMark(); // §äc nh·n xe

void setPrice(float); // G¸n gi¸ cho xe

float getPrice(); // §äc gi¸ xe

// Khëi t¹o th«ng tin vÒ xe

Car(int speedIn=0, char markIn[]=””, float priceIn=0);

void show(); // Giíi thiÖu xe

};

/* Khai b¸o ph ¬ng thøc bªn ngoµi líp */

Trang - 101 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

Car::Car(int speedIn, char markIn[], float priceIn)

{

speed = speedIn;

strcpy(mark, markIn);

price = priceIn;

}

void Car::setSpeed(int speedIn) // G¸n tèc ®é cho xe

{

speed = speedIn;

}

int Car::getSpeed() // §äc tèc ®é xe

{

return speed;

}

void Car::setMark(char markIn) // G¸n nh·n cho xe

{

strcpy(mark, markIn);

}

char[] Car::getMark()// §äc nh·n xe

{

return mark;

}

void Car::setPrice(float priceIn) // G¸n gi¸ cho xe

{

price = priceIn;

}

float Car::getPrice()// §äc gi¸ xe

{

return price;

}

void Car::show() // Ph ¬ng thøc giíi thiÖu xe

{

cout << “This is a ” << mark << “ having a speed of ”

Trang - 102 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

<< speed << “km/h and its price is $” << price << endl;

return;

}

/* §Þnh nghÜa líp Bus thõa kÕ tõ líp Car */

class Bus: public Car

{

int label; // Sè hiÖu tuyÕn xe

public:

Bus(int sIn=0, char mIn[]=””, float pIn=0, int lIn=0);

void setLabel(int); // G¸n sè hiÖu tuyÕn xe

int getLabel(); // §äc sè hiÖu tuyÕn xe

};

Bus::Bus(int sIn, char mIn[], float pIn, int lIn):Car(sIn, mIn, pIn)

{

label = lIn;

}

void Bus::setLabel(int labelIn) // G¸n sè hiÖu tuyÕn xe

{

label = labelIn;

}

int Bus::getLabel() // §äc sè hiÖu tuyÕn xe

{

return label;

}

// Ch ¬ng tr×nh chÝnh

void main()

{

clrscr();

Bus myBus; // BiÕn ®èi t îng cña líp Bus

int speedIn, labelIn;

float priceIn;

char markIn[20];

// NhËp gi¸ trÞ cho c¸c thuéc tÝnh

Trang - 103 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

cout << “Toc do xe bus:”;

cin >> speedIn;

cout << “Nhan hieu xe bus:”;

cin >> markIn;

cout << “Gia xe bus:”;

cin >> priceIn;

cout << “So hieu tuyen xe bus:”;

cin >> labelIn;

myBus.setSpeed(speedIn); // Ph ¬ng thøc cña líp Car

myBus.setMark(markIn); // Ph ¬ng thøc cña líp Car

myBus.setPrice(priceIn); // Ph ¬ng thøc cña líp Car

myBus.setLabel(labelIn); // Ph ¬ng thøc cña líp Bus

myBus.show(); // Ph ¬ng thøc cña líp Car

return;

}

Trong ch ¬ng tr×nh trªn, ®èi t îng myBus cã kiÓu líp Bus, lµ líp dÉn xuÊt cña

líp c¬ së Car, cã thÓ sö dông c¸c ph ¬ng thøc cña líp Car vµ líp Bus mét c¸ch

b×nh ®¼ng. Khi ®ã, lÖnh myBus.show() sÏ gäi ®Õn ph ¬ng thøc show() cña líp

Car.

3.4. Thõa kÕ nhiÒu møc vµ sù trïng tªn

Mét líp sau khi khai b¸o cã thÓ dïng lµm líp c¬ së cho c¸c líp dÉn xuÊt, ®Õn

l ît m×nh c¸c líp dÉn xuÊt l¹i cã thÓ lµ líp c¬ së cho c¸c líp dÉn xuÊt kh¸c. Sù

tiÕp tôc theo c¸ch trªn lµ kh«ng h¹n chÕ. HiÖn t îng nµy ® îc gäi lµ sù thõa kÕ

nhiÒu møc.

Mét líp cã thÓ ® îc dÉn xuÊt tõ nhiÒu líp c¬ së.

xuÊt theo nhiÒu møc nh sau:

Trang - 104 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

A

B

C

E

D

F

G

H

S¬ ®å 3.1

Trong s¬ ®å 3.1:

Líp A, líp B lµ líp c¬ së cña líp D

Líp A, líp B, líp D lµ líp c¬ së cña líp F, líp G

Líp B, líp C lµ líp c¬ së cña líp E

Líp B, líp C, líp E lµ líp c¬ së cña líp G, líp H

3.4.2. Sù thõa kÕ nhiÒu møc

Theo tÝnh thõa kÕ: líp dÉn xuÊt ® îc thõa kÕ tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn (thuéc tÝnh

vµ ph ¬ng thøc) cña líp c¬ së, kÓ c¶ c¸c thµnh phÇn mµ líp c¬ së ® îc thõa kÕ.

Hay cã thÓ nãi líp dÉn xuÊt ® îc thõa kÕ tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn cña c¸c líp c¬ së

cã liªn quan (c¸c líp tiÒn bèi).

Trong s¬ ®å dÉn xuÊt 3.1:

Líp D ® îc thõa kÕ tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn cña líp A, B

Líp F, G ® îc thõa kÕ tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn cña líp D, A, B

Líp E ® îc thõa kÕ tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn cña líp B, líp C

Líp H, líp G ® îc thõa kÕ tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn cña líp B, líp C, líp E

3.4.3. Sù trïng tªn

 Tªn c¸c líp kh«ng ® îc trïng nhau

 Tªn c¸c thuéc tÝnh ® îc khai b¸o trong cïng mét líp kh«ng ® îc trïng

nhau

 Tªn c¸c thuéc tÝnh, ph ¬ng thøc cña c¸c líp kh¸c nhau cã thÓ ®Æt trïng

nhau

Nguyªn t¾c thø ba, vµ sù dÉn xuÊt nhiÒu møc sÏ dÉn ®Õn hiÖn t îng trong mét

líp sÏ cã nhiÒu thµnh phÇn trïng tªn nhau (do mét sè thµnh phÇn ® îc thõa kÕ).

VÝ dô 3.8 :

Trang - 105 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

class A

{

protected :

int x, y ;

};

class B

{

public :

int x, z ;

};

class C : public A, public B

{

private :

int y, z, t ;

};

Trong vÝ dô nµy líp C sÏ cã c¸c thuéc tÝnh cã tªn lµ: y, z, t, x. Trong ®ã, hai

thuéc tÝnh cã tªn x, mét ® îc thõa kÕ tõ A, mét ® îc thõa kÕ tõ B; hai thuéc tÝnh

cã tªn lµ y, mét lµ thuéc riªng cña C, mét ® îc thõa kÕ tõ A; hai thuéc tÝnh cã

tªn lµ z.

3.4.4. Sö dông c¸c thµnh phÇn trong líp dÉn xuÊt

biÖt c¸c thµnh phÇn trïng tªn nµy, ta cÇn sö dông tªn_líp vµ to¸n tö ph¹m vi ( :: )

tr íc tªn thµnh phÇn.

Trong vÝ dô 3.8, trong ph ¬ng thøc cña líp C ®Ó truy nhËp vµo thuéc tÝnh x ta

cÇn viÕt: A::x ®Ó truy nhËp vµo thuéc tÝnh x ® îc thõa kÕ tõ A hoÆc B::x ®Ó truy

nhËp vµo thuéc tÝnh x ® îc thõa kÕ tõ B.

Trong tr êng hîp ta kh«ng sö dông tªn líp vµ to¸n tö ph¹m tr íc tªn thµnh

phÇn, ch ¬ng tr×nh dÞch sÏ ph¶i tù x¸c ®Þnh ®Ó biÕt thµnh phÇn ®ã thuéc líp nµo

theo quy t¾c: Tr íc tiªn nã xem thµnh phÇn ®ang xÐt cã trïng tªn víi thµnh phÇn

nµo cña líp dÉn xuÊt hay kh«ng. NÕu kh«ng trïng th× tiÕp tôc xÐt ®Õn c¸c líp c¬

së cã quan hÖ gÇn nhÊt víi líp dÉn xuÊt trong s¬ ®å thõa kÕ (líp “cha” -> líp

“«ng”->...). NÕu thµnh phÇn ®ang xÐt xuÊt hiÖn trong hai líp c¬ së ®ång cÊp th×

Trang - 106 -

LËp tr×nh h íng ®èi t îng

ch ¬ng tr×nh dÞch kh«ng thÓ x¸c ®Þnh ® îc thµnh phÇn nµy thuéc líp nµo vµ ph¶i

® a ra th«ng b¸o lçi. VÝ dô thuéc tÝnh x trong vÝ dô 3.8.

3.5. Líp c¬ së ¶o

3.5.1. Mét sè líp c¬ së xuÊt hiÖn nhiÒu lÇn trong líp dÉn xuÊt

A

D

B

C

E

F

G

H

S¬ ®å 3.2

Trong s¬ ®å dÉn xuÊt trªn ta thÊy líp c¬ së B ® îc ®Ò cËp hai lÇn trong líp dÉn

xuÊt G th«ng qua hai líp c¬ së trung gian D vµ E. Khi ®ã, trong líp G nÕu ta truy

® îc thµnh phÇn ®ã ® îc thõa kÕ th«ng qua líp D hay líp E vµ ® a ra th«ng b¸o

Member is ambigous

3.5.2. C¸c líp c¬ së ¶o

Gi¶i ph¸p cho vÊn ®Ò mét líp c¬ së xuÊt hiÖn nhiÒu lÇn trong líp dÉn xuÊt ta

sö dông líp c¬ së ¶o. C¸c líp c¬ së ¶o sÏ ® îc kÕt hîp ®Ó t¹o mét líp c¬ së duy

nhÊt cho bÊt kú líp nµo dÉn xuÊt tõ chóng. Trong s¬ ®å dÉn xuÊt 3.2 ta cÇn khai

b¸o líp B lµ líp c¬ së ¶o. §Ó mét líp trë thµnh líp c¬ së ¶o, ta chØ cÇn thªm tõ

VÝ dô 3.9:

class B

{

//Khai b¸o c¸c thµnh phÇn cña líp B;

};

class D : virtual public B

{

//Khai b¸o c¸c thµnh phÇn cña líp D

Trang - 107 -