Tầm quan trọng, đặc trưng của design và các đặc tính sản phẩm design cần có
40
Tạp chí Khoa học - Viện Đại học Mở Hà Nội 64 (2/2020) 40-51
TẦM QUAN TRỌNG, ĐẶC TRƯNG CỦA DESIGN
VÀ CÁC ĐẶC TÍNH SẢN PHẨM DESIGN CẦN CÓ
Nguyễn Lan Hương, Nguyễn Bích Thu*
Ngày tòa soạn nhận được bài báo: 2/8/2019
Ngày nhận kết quả phản biện đánh giá: 4/02/2020
Ngày bài báo được duyệt đăng: 27/02/2020
Tóm tắt: Hơn bao giờ hết, ngày nay Design phát triển mạnh mẽ và phát triển nhanh
chưa từng thấy ở nhiều quốc gia trên thế giới. Design làm thay đổi từng ngày từng giờ sản
phẩm vật chất hàng hóa nhằm đáp ứng nhu cầu nhiều mặt của con người sống trong môi
trường sống hiện đại. Nếu nói Design là sự sáng tạo thì phải hiểu vị trí và cách làm việc để
hiểu được cách sáng tạo. Design sáng tạo nghệ thuật khác với những sáng tạo khoa học.
Bằng cách thông qua tác phẩm của những người đi trước và sự thẩm định của mình ta mới
thấy được cái đẹp. Có thể nhận định Design là một phần tất yếu của xã hội, nâng tầm cuộc
sống theo sự phát triển của xã hội loài người. Bài viết nhằm mục đích đề cập và đưa ra một số
nhận định về tầm quan trọng của design, những đặc trưng của design và cuối cùng là những
đặc tính sản phẩm design cần có để các sản phẩm ấy hàm chứa và thể hiện sự trường tồn của
cái đẹp trong xã hội hiện đại.
Từ khóa: Design, tầm quan trọng, đặc trưng, sản phẩm design.
1. Tầm quan trọng của Design
trong cuộc sống
gồm tất cả mọi lĩnh vực của cuộc sống
hàng ngày: từ việc tạo dáng sản phẩm cho
đến việc tìm tòi và sử dụng các chất liệu
phù hợp.
Design tự thân nó đã mang một ý
nghĩa thể hiện một phần linh hồn, giá trị
vật chất và tinh thần của một quốc gia.
Nếu như người Anh luôn tự hào vì có
những cabin điện thoại công cộng sơn
màu đỏ, người Đức có các sản phẩm điện
gia dụng Braun thì người Pháp có chiếc
nồi Le Creuset…
Sự phát triển nhanh chóng của
khoa học kỹ thuật hiện đại cũng góp
phần thúc đẩy, tương hỗ cho sự sáng tạo
Design. Chúng ta nghiên cứu Design là
đề cập tới mối quan hệ của con người
với tự nhiên và xã hội, thể hiện trong sản
xuất, cũng như trong sinh hoạt vui chơi
và hưởng thụ, thưởng thức sản phẩm vật
chất mang giá trị văn hóa. Chức năng
và mục đích của Design là nhằm thỏa
mãn tâm sinh lý của người sử dụng, tức
hàm chứa về mặt thẩm mỹ và chứa đựng
Mỗi sản phẩm này đều được xem
như là hình ảnh riêng của từng đất nước và
được cả thế giới biết đến. Vì thế ở nghĩa
chung nhất, từ Design không bao giờ đại
diện cho một cái gì đó cao sang mà bao
* Trường Đại học Mở Hà Nội
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
41
giá trị sử dụng, phù hợp với mọi đối
tượng và phù hợp về mặt giá trị kinh tế.
Sản phẩm của mỹ thuật ứng dụng hết sức
đa dạng và phong phú, với nhiều chủng
loại sản phẩm và có giá trị rất lớn đối với
đời sống sinh hoạt của con người, phục vụ
cho con người, thỏa mãn cho con người
cả về nhu cầu vật chất và tinh thần. Và
sự thỏa mãn nhu cầu vật chất, tinh thần
ấy cần phải phù hợp với bản sắc văn hóa
và thị hiếu thẩm mỹ của mỗi dân tộc cộng
đồng người khác nhau. Thế giới đồ vật
được con người tạo ra gắn liền với môi
trường sản xuất và đời sống hàng ngày của
con người. Điều căn bản nhất của Design
là tập trung đáp ứng các nhu cầu của xã
hội. Sự hiện diện của nó được nhận thấy
ở tất cả mọi mặt trong cuộc sống của con
người như: ăn, mặc, ở, trong sinh hoạt,
học tập, sản xuất, các phương tiện, công
cụ, sản xuất, lao động, vui chơi, giải trí...
Từ sản phẩm đến bao gói, đựng chứa, cho
đến những sản phẩm công nghệ thông
tin hàm chứa giá trị trí tuệ cao, tất cả đều
mang dấu ấn của Design.
giá trị kinh tế, giá trị văn hóa thẩm mỹ theo
cơ chế của cung và cầu. Và cơ chế ấy là một
vấn đề luôn luôn được đặt ra trong xã hội,
cho bất kỳ một loại sản phẩm mỹ thuật ứng
dụng nào. Và thực sự chúng đã trở thành cơ
sở, động lực cho Design phát triển và phát
triển không ngừng.
Design là văn hoá - văn hoá với
cuộc sống
Văn hoá là toàn bộ những hoạt động
sáng tạo và những giá trị của nhân dân một
nước, một dân tộc về mặt sản xuất vật chất
và tinh thần trong sự nghiệp dựng nước
và giữ nước. Ông tổng giám đốc Unesco -
Federico Zaragoza† đã nói: “Văn hoá bao
gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này
khác với dân tộc khác từ những sản phẩm
tinh vi hiện đại nhất cho đến tín ngưỡng
phong tục tập quán lối sống và lao động”.
Như vậy văn hoá theo Taylor (nhà văn hoá
nổi tiếng thế giới): “Văn hoá hoặc văn
minh là một chỉnh thể phức hợp bao gồm
trí thức, tín ngưỡng nghệ thuật, đạo đức,
pháp luật, tập tục. Bất kỳ năng lực, thói
quen nào khác mà con người cần có với
tư cách thành viên xã hội. Khoảng 3 thế
kỷ nay xuất hiện khái niệm về mặt văn hoá
nghệ thuật mà còn chỉ những nhu cầu của
cá nhân cộng đồng trong đó có kinh tế,
khoa học và kỹ thuật”. Tóm lại văn hoá là
toàn bộ những cái mà qua đó một dân tộc
tự biểu hiện mình và tự nhận biết mình và
là nơi thực hiện rõ nhất tinh thần dân tộc.
2. Đặc trưng của Design
Sản phẩm Design là kết quả sáng
tạo mang giá trị ích dụng và thẩm mỹ chứa
trong một sản phẩm. Một sản phẩm Design
không chỉ dừng ở sự đạt giá trị cao về công
năng, công thái học, sinh thái học mà phải
bao hàm cả giá trị thẩm mỹ mang tính xã
hội, văn hóa và phản ánh trình độ, phát triển
kỹ thuật công nghệ của cộng đồng. Tất cả
những giá trị ấy thống nhất chặt chẽ và được
liên kết trong một chỉnh thể, đáp ứng nhu
cầu đời sống xã hội. Từ sáng tạo mẫu mã,
sản xuất ra sản phẩm rồi đến tay người tiêu
dùng là một chu trình mang giá trị sử dụng,
Design có khi làm chuyển biến cuộc
sống của cả một vùng. Nước Ý ra đời
xe Babetta và trở thành phong cách của
nước Ý. Mỹ được định hình thông qua các
ngành Design và Design là một phần cuộc
† Federico Zaragoza (sinh ngày 27 tháng 1 năm 1934 tại Barcelona) là một nhà khoa học, học giả,
chính trị gia, nhà ngoại giao và nhà thơ người Tây Ban Nha. Ông từng là tổng giám đốc của UNESCO từ
năm 1987 đến 1999. Ông hiện là chủ tịch của Tổ chức Văn hóa Hòa bình
42
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
sống. Ở Nhật Bản đã làm lý thuyết màu
sắc của Nhật, tổ chức cửa hàng theo phong
cách Nhật.
Việt Nam, sản phẩm mỹ thuật ứng dụng
cũng được tìm thấy dấu tích qua những đồ
dùng, vật dụng của người Việt cổ.
Design ra đời rất sớm. Từ xa xưa
con người đã có bản năng yêu thích cái
đẹp, và trong điều kiện rất khó khăn, đã
có thể tạo ra nghệ thuật trong hang động,
bằng những hình vẽ từ những tri giác
đầu tiên, đến những vật dụng, những tạo
vật hoang sơ. Ngày nay Design phát tiển
mạnh mẽ vào cuộc sống văn minh hiện đại
của xã hội, đáp ứng những nhu cầu cơ bản
không thể thiếu, không chỉ để con người
tồn tại mà còn để đảm bảo một đời sống
phát triển cao hơn và ngày một tiến bộ
hơn.
Có thể nói rằng Design là loại hình
có quá trình hình thành, phát triển. Sự phát
triển của Design gắn liền với quá trình lao
động sáng tạo của con người. Design là
nghệ thuật của sự kết hợp giữa cái thực
dùng và cái đẹp, giữa cái lâu bền và cái
thẩm mỹ. Design là cái tổng hòa của nhiều
ngành: cả khoa học kỹ thuật, cả quy trình
công nghệ, sản xuất và kỹ thuật. Giá trị
thẩm mỹ của nó không chỉ làm đẹp cho
cuộc sống, mà làm đẹp cho cả thế giới vật
chất do con người tạo ra. Trên thực tế ta dễ
dàng nhận thấy nếu không có sự tham gia
của các giá trị thẩm mỹ thì ở thế giới đồ
vật gắn liền với đời sống chúng ta, sẽ tồn
tại những đồ vật khô cứng, khó coi, và như
vậy, sự phát triển của con người cũng như
phát triển xã hội sẽ không thể toàn vẹn về
mặt văn hóa thẩm mỹ cũng như sự hiểu
biết về mặt khoa học. Và các mặt khác,
bằng việc đưa cái đẹp vào cuộc sống xã
hội, Design đã và đang họat động có tính
sáng tạo nhằm thiết lập một môi trường
vật thể vừa hài hòa vừa có sự tương quan
để thỏa mãn đầy đủ nhất các nhu cầu vật
chất và tinh thần của con người. Nó gắn
chặt với sự phát triển văn hóa, văn minh
của cộng đồng, một dân tộc hoặc quốc gia.
Design đã có một bề dày truyền thống và
làm nên lịch sử từ cổ đến kim. Design được
sử dụng như một nhu cầu cần thiết ở tất cả
các lĩnh vực sau: kiến trúc xây dựng, sản
xuất tiêu dùng, môi trường nội ngoại thất,
tạo dáng máy móc công nghiệp, quảng cáo,
báo chí tuyên truyền thông tin đại chúng,
văn hóa nghệ thuật như: Sân khấu, điện
ảnh, nhiếp ảnh… trưng bày, sắp đặt, thủ
công mỹ nghệ (nghề mộc, nghề sơn, đục
đá, đúc đồng, tạc tượng, đắp phù điêu),
Sản phẩm thời kỳ đầu của Design
Việt Nam được khám phá là những đồ
trang sức bằng đá, vỏ trai, vỏ ốc, mảnh
gỗ, mảnh tre... Nhiều nhà khảo cổ đã tìm
thấy đồ trang sức bằng đá, vỏ trai, vỏ ốc…
thời xa xưa cách ngày nay hàng vạn năm.
Đó là những vòng khuyên tai, hoa tai mà
người xưa đã đẽo gọt, chế tác, tạo dáng từ
chất liệu đá, sừng, răng thú vật để làm đẹp
cho con người. Đến giai đọan đồ đồng con
người lại sáng tạo ra những trang sức bằng
đồng như hoa tai, vòng tai, vòng đeo cổ,
đeo tay...Tất cả chúng được coi là những
sản phẩm Design đầu tiên.
Lịch sử phát triển lòai người và xã
hội là một quá trình lịch sử lâu đời. Ngay
từ những thế kỷ trước Công nguyên, qua
những dấu tích văn hóa của nhiều cuộc
khai quật khám phá của các nhà nghiên
cứu, các nhà khảo cổ trên thế giới và ở
Việt Nam đã làm hiện rõ vô số hiện vật
thuộc lĩnh vực Design đã từng tồn tại
nhiều thế kỷ trước đây ở khắp nơi, đặc biệt
nổi bật là ở các trung tâm văn minh lớn
của thế giới. Qua các công trình kiến trúc
cổ xưa của người Ai Cập, Hy Lạp, La Mã
cổ đại, Trung Quốc, Châu Phi, ngay cả ở
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
43
trang trí lễ hội, trang phục, khánh tiết
v.v... Design đang trên đà phát triển những
bước mới để phù hợp với thời đại. Vai trò
của Design ngày càng rộng lớn. Nó là một
hình thức thiết lập và tạo sự bền vững cho
nền tảng đời sống vật chất và văn hóa tinh
thần của nhân dân ta. Nó không còn chỉ là
những hoạt động trong phạm vi thủ công
mỹ nghệ mà đã phát triển trên mọi lĩnh
vực của đời sống xã hội.
cường, không phô trương, không lòe loẹt
mà khiêm nhường, đĩnh đạc, thanh nhã,
vững vàng, ổn định. Chính vì thế đã xây
dựng được một phong cách điển hình riêng
cho kiến trúc gỗ của việt Nam.
Ngoài tính khoa học và tính kỹ
thuật, giá trị thẩm mỹ của nền Design ở
phương diện này đã có tác dụng xây đắp
cho con người Việt Nam lòng yêu nước,
yêu cái đẹp do chính bàn tay con người
tạo nên ý thức tự lập tự cường, không hề
lệ thuộc, không bắt chước ai mà vẫn biểu
lộ rõ tinh thần văn hóa nghệ thuật đậm đà
bản sắc dân tộc.
Hiện nay, vấn đề đưa cái đẹp vào
đời sống văn hóa tinh thần và vật chất của
xã hội đang rất sôi động. Để hình thành
được đồng bộ sự quy hoạch về mặt thẩm
mỹ không phải dễ dàng, nhưng trong thực
tế lịch sử của đất nước, cha ông ta đã làm
được như vậy. Chỉ đơn cử về mặt thị hiếu
thẩm mỹ được ứng dụng vào nghệ thuật
kiến trúc và xây dựng không thôi cũng đã
thấy bất cứ một công trình quy mô lớn, nhỏ
nào cũng thật sự gắn bó với môi trường, với
thiên nhiên dù ở trạng thái tự nhiên khách
quan hoặc do chủ quan sáng tạo của con
người sắp đặt. Vẻ đẹp ở những kiến trúc
xưa được tạo nên không thể thiếu sự tham
gia của những kiến trúc sư, những nhà
chuyên môn với những hiểu sâu biết rộng,
có trình độ thị hiếu thẩm mỹ tốt để tổ chức
xây dựng nên những công trình đạt tới độ
hoàn chỉnh như vậy. Khi đứng trước những
ngôi đình cổ, lặng ngắm và chỉ có thể nhận
xét rằng: từ vị trí cho đến kiểu dáng kiến
trúc thật cân đối, đường nét hài hòa với
khối hình, kích thước vừa độ, hòa nhập
vào cảnh quan của làng quê Việt Nam. Cái
dáng vẻ Việt Nam ở những công trình kiến
trúc này thật đậm đà, đằm thắm. Nó thực sự
không chịu đồng hóa mà độc lập, tự chủ, tự
Đối với sự phát triển, chúng ta đều
biết rằng sự phát triển bền vững của mỗi
quốc gia đòi hỏi sự tăng trưởng kinh tế phải
gắn liền với việc xây dựng môi trường văn
hóa, tiến bộ xã hội. Sự kết hợp hài hòa
giữa kinh tế và văn hóa sẽ khơi dậy tiềm
năng sáng tạo của mỗi quốc gia. Và trong
quá trình phát triển, Design như là một yếu
tố cấu thành của văn hóa đã tham gia một
cách tích cực, hiệu quả vào quá trình này.
Design đã và đang tồn tại, đồng thời tác
động mạnh mẽ đến các quá trình, các lĩnh
vực của hoạt động kinh tế như: thiết kế
mẫu mã, kiểu dáng sản phẩm, bao bì sản
phẩm; thiết kế quảng cáo, xúc tiến thương
mại, thiết kế tạo lập môi trường thẩm mỹ
trong sản xuất… Tất cả những hoạt động
ấy của DESIGN là cơ sở để nâng cao hiệu
quả kinh tế và hiệu quả xã hội.
Design là nghệ thuật - có vị trí
quan trọng đối với xã hội
Từ trước đến nay phân chia thành
văn học và nghệ thuật. Aristoteles‡ đã viết
‡ Aristoteles (384 - 322 TCN) là một nhà triết học và bác học thời Hy Lạp cổ đại. Di bút của ông
bao gồm nhiều lĩnh vực như vật lý học, siêu hình học, thi văn, kịch nghệ, âm nhạc, luận lý học, tu từ
học (rhetoric), ngôn ngữ học, Kinh tế học, chính trị học, đạo đức học, sinh học, và động vật học
44
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
quyển thơ ca, ông phân biệt một thể loại
nghệ thuật ứng với một ngôn ngữ riêng.
Thế kỷ 18, Hegel§ trong quyển thẩm mỹ
học của mình (nhà tư tưởng lớn người
Đức) ông dành một chương lớn để viết
về ngành nghệ thuật. Lúc đó chưa có mỹ
thuật công nghiệp. Mỹ thuật công nghiệp
có trong sách của Kagant “Các hình thái
nghệ thuật” ông phân chia các loại nghệ
thuât như bảng tuần hoàn của Mendeleep
trong đó có nghệ thuật thị giác: kiến trúc,
điêu khắc, hội hoạ, nghề thủ công. Trong
cuộc sống hàng ngày năng lượng tiêu hao
ở con mắt lớn hơn tất cả. Trong lĩnh vực
này cần đến họ đề cập đến vấn đề cái đẹp,
cái đẹp là phạm trù cơ bản trọng tâm của
Mỹ học được coi là thước đo của con
người, tiểu chuẩn để chỉ phẩm chât người
theo định nghĩa của các nhà Mỹ học thì
đẹp là cái hoàn thiện, cái đang phát triển
tất yếu của nó, vật đẹp là vật mang đến
cho ta những cảm xúc dễ chịu. Như vậy
đẹp là sự đánh giá của con người về bản
thân mình là sự tác động có tính thanh cao
tự thân bên trong của con người gắn với
quá trình cải tạo tự nhiên và bản thân dần
dần con người biết duy trì cái đẹp để chỉ
tất cả những gì dấy lên ở con người những
cảm xúc, cảm hứng tốt lành”.
TKMT có giá trị phục vụ đời sống dân
sinh cộng đồng, đáp ứng, thỏa mãn nhu
cầu của con người trong bất cứ lĩnh vực
nào từ kinh tế, chính trị…đều được coi là
sản phẩm văn hóa và có giá trị về mặt văn
hóa xã hội. Bản thân những người tham
gia hoạt động TKMT ấy đều được coi là
những con người giữ vai trò quan trọng
trong hoạt động sáng tạo văn hóa thẩm
mỹ. Khi xem xét hoạt động TKMT trong
mối quan hệ với hoạt động văn hóa xã hội
là chúng ta chỉ tìm hiểu, nghiên cứu hoạt
động TKMT đặt trong mối quan hệ với
các vấn đề văn hóa xã hội mà thôi. Trên
thực tế thì hoạt động TKMT luôn biểu
hiện sự tồn tại và có mối quan hệ mật thiết
với nhiều lĩnh vực, phương diện của cuộc
sống. Và để hiểu được vai trò giá trị của
hoạt động TKMT đối với đời sống xã hội
một cách rõ nét nhất, chúng ta phải tìm
hiểu sự tác động của sản phẩm thiết kế
đến các vấn đề trong đời sống xã hội của
con người.
Thứ nhất, chúng ta xem xét sản
phẩm TKMT đáp ứng, thỏa mãn nhu cầu
vật chất tinh thần của con người. Khi một
người thừa nhận và sử dụng một sản phẩm
nào đó thuộc loại hình Design, điều đó có
nghĩa là sản phẩm ấy đã thỏa mãn nhu cầu
cho người tiêu dùng về mặt sử dụng và
tình cảm qua thái độ sử dụng. Nhà thiết kế
muốn thiết kế của mình được người tiêu
dùng chấp nhận thì nhà thiết kế phải hiểu
về đối tượng tiêu dùng sản phẩm của mình
là ai (tâm lý, giới tính, lứa tuổi, ngành
nghề, thói quen tiêu dùng, đặc điểm văn
hóa…) để thiết kế cho phù hợp. Một mặt
nhà thiết kế phải nghiên cứu về chính sản
Thực tế, theo khái niệm của triết
học về văn hóa “Văn hóa là tất cả những
giá trị vật chất và tinh thần do con người
sáng tạo ra trong quá trình hoạt động thực
tiễn” thì sản phẩm của thiết kế mỹ thuật
(TKMT) là những sản phẩm hàm chứa
những giá trị về văn hóa. Bất cứ một sản
phẩm nào được hình thành từ hoạt động
§ Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770 - 1831) là một triết gia người Đức. Suy nghĩ của ông trở
thành điểm khởi đầu cho nhiều dòng chảy khác trong lý thuyết khoa học, xã hội học và lịch sử, Thần
học, chính trị, luật học và lý thuyết nghệ thuật và thường định hình các lĩnh vực khác của văn hóa và đời
sống trí tuệ.
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
45
phẩm mà mình thiết kế về mặt công năng:
nghiên cứu về mặt công năng là nghiên
cứu về những vấn đề để mang lại sự tối ưu
nhất cho giá trị sử dụng của thiết kế.
ánh những hình thức giao tiếp mang đặc
thù văn hóa xã hội của từng dân tộc. Bản
thân sản phẩm thiết kế mỹ thuật đã chứa
đựng những ký mã ngôn ngữ thông tin đặc
biệt của màu sắc, hình khối, đường nét, bố
cục, chất liệu, kiểu dáng… Và thông qua
những đặc trưng “ngôn ngữ” ấy mà mỹ
thuật ứng dụng đã tham gia vào mọi hoạt
động của cuộc sống. Nhưng những kết
quả sáng tạo ấy luôn mang giá trị văn hóa
Việt Nam vì nó được sáng tạo bởi người
Việt và phục vụ nhu cầu cho chính những
con người mang tâm hồn và phong cách
thẩm mỹ Việt Nam.
Thứ hai, chúng ta xem xét sản phẩm
TKMT phản ánh trình độ tư duy nhận thức
của con người. Chúng ta có thể phân tích
và xem xét bất cứ một sản phẩm thiết kế
nào của Design cũng đều hàm chứa phản
ánh trình độ tư duy nhận thức của xã hội,
của thời đại. Nhìn vào sự xuất hiện hàng
loạt những bàn ghế là sản phẩm thủ công
mỹ nghệ nội thất như: mây, tre,…chúng
ta có thể nhận thấy nhận thức, tâm tư
tình cảm của người tiêu dùng nhận thức
được những giá trị thẩm mỹ mang tính
đặc trưng của sản phẩm thủ công mỹ nghệ
truyền thống.
Thứ năm, sản phẩm TKMT là công
cụ tham gia vào công tác quản lý tổ chức
nhà nước và cộng đồng và sinh hoạt cộng
đồng. Trong hoạt động văn hóa chính
trị thì sản phẩm thiết kế mỹ thuật là một
phương tiện tuyên truyền, triển khai thông
tin một cách hữu hiệu. Từ hoạt động thông
tin quảng cáo phục vụ lợi ích dân sinh cộng
đồng đến công tác quản lý tổ chức nhà
nước … Từ hoạt động kinh tế đến văn hóa
giáo dục và cuộc sống sinh hoạt của con
người. Và ngày nay công nghệ thông tin
phát triển nên bên cạnh những sản phẩm
mỹ thuật ứng dụng thông thường còn có
các sản phẩm sử dụng trên các phương
tiện như: Internet, truyền hình, máy ảnh
kỹ thuật số, bảng biển điện tử, ánh sáng
hình ảnh bằng laser…
Thứ ba, chúng ta xem xét sản phẩm
TKMT có mang lại giá trị nâng cao trình
độ tư duy, nhận thức và giáo dục thẩm
mỹ cho con người hay không và mức độ
như thế nào. Mỗi sản phẩm của TKMT là
kết quả sáng tạo mang tính tri thức trí tuệ
của con người và gián tiếp thông qua sản
phẩm ấy đã hàm chứa giá trị nhận thức
tư duy cho người tiêu dùng. Một đồ chơi
được thiết kế dành cho trẻ là những sản
phẩm được thiết kế với chủ đích nhằm
giáo dục nhận thức và rèn khả năng tư duy
cho trẻ. Nhưng trong cuộc sống tồn tại
biết bao sản phẩm quanh môi trường sống
của con người cũng gián tiếp làm cho con
người hiểu biết về thế giới vật chất và
khả năng của thiên nhiên, vũ trụ và con
người. Qua phương tiện máy thu hình và
ăng ten ta hiểu biết sự tồn tại sóng trong
không gian…Thông qua những sản phẩm
thiết kế đồ họa xử lý ánh sáng trong không
gian, ta hiểu được giá trị của KHKT công
nghệ kỹ thuật số…
Tóm lại Design là hoạt động nghệ
thuật và nghệ thuật là yếu tố của văn hoá,
giải quyết vấn đề văn hoá, vấn đề cái đẹp.
3. Những đặc tính của Design cần
thiết cho sáng tác sản phẩm
Con người luôn luôn hướng tới cái
đẹp bởi vì sự đòi hỏi thỏa mãn nhu cầu về
cái đẹp là một đặc trưng thuộc bản chất của
con người. Trong quá trình phát triển, nhu
cầu thẩm mỹ của con người đòi hỏi ngày
càng cao, càng nhiều và đa dạng, đã thúc
Thứ tư, sản phẩm TKMT là phương
tiện thông tin phục vụ giao tiếp và phản
46
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
đẩy Design cũng phải phát triển không
ngừng để đáp ứng những nhu cầu đó. Và
như vậy Design phải đảm bảo nhiệm vụ
sáng tạo đi liền với chế tác và sản xuất,
với mục tiêu đáp ứng ngày một tốt hơn
về nhu cầu vật chất và tinh thần cho con
người. Điều đó cho thấy hoạt động Design
chứa đựng trong nó tính thẩm mỹ, tính ích
dụng, tính kinh tế, tính phổ biến, tính thời
đại, tính giáo dục (tính nhân văn) tính dân
tộc (tính văn hóa),
cuộc sống, sinh hoạt, lao động sản xuất
về mặt vật chất và tinh thần. Thường thì
sản phẩm MTƯD luôn luôn hướng tới
việc thỏa mãn con người song song cả
về phương diện vật chất và tinh thần. Về
phương diện vật chất sản phẩm mỹ thuật
trở thành những công cụ phương tiện, được
sử dụng phục vụ cho con người theo những
mục đích, hoàn cảnh không gian nhất định.
Mỗi một phương tiện có những phương
thức sử dụng và vận dụng riêng vào cuộc
sống. Tính ích dụng của sản phẩm MTƯD
thể hiện ở giá trị công năng, giá trị sử dụng
để tạo ra hiệu quả năng xuất lao động hay
chất lượng trong sinh hoạt phục vụ nhu cầu
cuộc sống. Về phương diện tinh thần của
sản phẩm MTƯD được xem xét ở vấn đề
sản phẩm ấy mang lại cho người tiêu dùng
những giá trị ngoài giá trị về mặt vật chất
hay không, có làm thỏa mãn nhu cầu của
người sử dụng hoặc mua sắm thông qua
thái độ tình cảm của họ.
Tính thẩm mỹ
“Văn hóa thẩm mỹ là một hệ thống
chỉnh thể bao hàm bên trong nó những
năng lực tinh thần thực tiễn, đặc biệt giúp
cho con người có khả năng hoạt động theo
qui luật của cái đẹp, nhằm cảm thụ, nhận
thức, đánh giá và sáng tạo nên các giá trị
thẩm mỹ” [Văn hóa thẩm mỹ và nhân cách
- TS Lương Quỳnh Khuê].
Tính thẩm mỹ trong thiết kế mỹ thuật
ứng dụng (MTƯD) là những hiện tượng
thẩm mỹ hay vẻ đẹp biểu hiện và hàm chứa
trong các sản phẩm vừa mang giá trị vật
chất vừa mang giá trị tinh thần. Nó biểu
hiện trình độ tổng hợp phát triển cao của
văn hóa xã hội, là trình độ của con người
trong thưởng thức, đánh giá và sáng tạo
các giá trị thẩm mỹ. Ở sản phẩm MTƯD
tính thẩm mỹ thể hiện ở hình khối, màu
sắc, chất liệu và giá trị ích dụng của sản
phẩm, trong đó các yếu tố nói trên được kết
hợp một cách hài hòa tạo nên tính chính thể
của sản phẩm. Những sản phẩm ấy do con
người tạo ra để phục vụ nhu cầu thị hiếu
của con người và chính chúng tạo nên môi
trường thẩm mỹ cho con người và vừa có ý
nghĩa thẩm mỹ hóa, giáo dục, định hướng
thẩm mỹ, chính con người.
Như chúng ta đã biết một sản phẩm
ra đời bao giờ cũng phục vụ một mục đích
của con người. Người thiết kế chính vì
thế nên luôn luôn đặt ra tính ứng dụng lên
hàng đầu khi thiết kế một sản phẩm nào
đó. Trong cuộc sống xã hội một sản phẩm
khi mất đi tính ứng dụng thì sẽ bị biến mất
và không còn tồn tại trong cuộc sống. Ví
dụ: các bốt điện thoại công cộng - một điển
hình về văn hóa ở Anh - ngày nay đã mất
đi tính ứng dụng khi mà nó bị thay thế bởi
điện thoại di động; hay như các đầu máy
dùng băng đĩa VHS hay VCD - DVD hiện
nay đã bị thay thế bởi các thiết bị nghe
nhìn kỹ thuật số. Sự phát triển của điện
thoại thông minh làm con người dần dần
thay đổi cách tiếp cận với internet. Thay vì
vào máy tính giờ đây người ta dần dần sử
dụng điện thoại. Vậy vì sao các sản phẩm
bị mất đi tính ứng dụng của nó? Với sự
phát triển về kĩ thuật và công nghệ, các xu
hướng công nghệ sẽ tạo điều kiện cho một
Tính ích dụng
Mỗi sản phẩm của MTƯD được tạo
ra đều nhằm phục vụ cho con người trong
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
47
sản phẩm tích hợp các tính ứng dụng của
sản phẩm khác. Ví dụ: điện thoại di động
vừa là máy chụp ảnh, vừa là đồng hồ.v.v…
điều này dẫn đến các sản phẩm bị cũ mang
tính ứng dụng bị chiếm mất bởi các sản
phẩm mới có tích hợp tính ứng dụng của
sản phẩm cũ. Trường hợp thứ hai đó là lỗi
của công nghệ khiến cho sản phẩm mang
công nghệ lỗi thời bị thay thế bởi các sản
phâm mới với công nghệ hiện đại: thiết
bị băng nghe cat-set hiện đã được thay
thế bằng thiết bị công nghệ mới với công
nghệ nhạc kỹ thuật số mp3. Hiện nay với
sự bùng nổ về công nghệ và kĩ thuật, vòng
đời của sản phẩm ngày càng ngắn đi điều
này đòi hỏi người thiết kế luôn luôn phải
biết cập nhập về kỹ thuật cũng như công
nghệ qua đó có thể đáp ứng và phục vụ
nhu cầu thiết kế và áp dụng tính ích dụng
cho sản phẩm.
ngôi và giữ một phần vai trò quyết định
đến sự thành công của công ty trong hoạt
động sản xuất và kinh doanh.
Tính phổ biến
Sản phẩm MTƯD được làm ra bao
giờ cũng phải bao gồm các yếu tố: đẹp,
ích dụng, thuận tiện phù hợp, luôn đáp
ứng được những đòi hỏi trong cuộc sống
sáng tạo và chế tạo. Cùng một loại sản
phẩm, nhưng càng những thế hệ sản phẩm
ra sau càng ưu việt hơn: công năng ích
dụng hiệu quả hơn, hình dáng, kiểu cách
đẹp hơn. Chính vì vậy, ngay từ xa xưa khi
con người sáng tạo ra một vật dụng có tính
hữu ích và tác động tích cực đến đời sống
con người thì đều được con người tiếp
nhận chuyển giao một cách nhanh chóng.
Và ngày nay khi cách mạng thông tin đã
đưa con người xích lại gần nhau hơn cùng
với sự phổ biến về khoa học kỹ thuật công
nghệ trong thời kỳ công nghiệp phát triển
thì tính phổ biến trong sản phẩm MTƯD
được tính bằng giờ, bằng phút giây. Chúng
ta dễ dàng thấy, cùng một loại sản phẩm
nhưng chúng ta có thể thấy chúng hiện
diện bất cứ nơi nào trên thế giới - nơi mà
con người có nhu cầu sử dụng chúng.
Tính kinh tế
Thế giới đồ vật ấy càng tiếp tục
được thay đổi hoàn thiện hơn khi chúng
trở thành hàng hóa và tham gia vào guồng
quay của sự vận hành kinh tế: tiền - hàng
- lợi nhuận. Điều đó có nghĩa là sản phẩm
của mỹ thuật ứng dụng hướng tới hiệu
quả kinh tế và mang lại hiệu quả về mặt
kinh tế khi những sản phẩm ấy được tạo
ra đạt các tiêu chí, chỉ số về chất lượng
và giá thành của sản phẩm. Sản phẩm mỹ
thuật ứng dụng được áp dụng vào sản xuất
công nghiệp phải mang lại lợi nhuận cho
nhà sản xuất và nhiều ích lợi cho người
tiêu dùng: khả năng đáp ứng nhu cầu cho
nhiều người, giá thành sản xuất hạ, tính ưu
việt trong sử dụng cao (có nhiều tính năng
trên cùng một sản phẩm, góp phần tái sản
xuất cao…).
Còn ngày nay, có sự hỗ trợ của công
nghệ hiện đại thì sự chuyển giao thường
diễn ở cả hai hình thức: trọn vẹn (phổ biến
nguyên vẹn, thường là với máy móc công
nghệ) và biến đổi (phổ biến biến đổi phù
hợp, thường là với sản phẩm tiêu dùng).
Và có thể nói, tính phổ biến là đường đi
mang tính tất yếu của sản phẩm MTƯD.
Tính thời đại
Mỗi thời đại đều để lại những dấu ấn
riêng của mình. Tính thời đại khi xem xét
trên sản phẩm MTƯD thì thực sự thể hiện
trên rất nhiều phương diện như: tri thức
trí tuệ, nhu cầu thị hiếu, kỹ thuật khoa học
công nghệ và thông tin…
Trong nền kinh tế thị trường hiện
nay, khi công nghệ không hẳn là thế mạnh
và chính yếu tạo tính chất cạnh tranh thì
hoạt động thiết kế trong MTƯD lại lên
48
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
Tính dân tộc
Tự ngàn xưa, khi con người biết tạo
ra công cụ lao động sản xuất và những đồ
dùng vật dụng phục vụ cho cuộc sống sinh
hoạt của con người thì trong chính bản thân
những đồ vật ấy đã in dấu ấn về kỹ thuật
trong khả năng sáng tạo của con người. Và
theo quá trình phát triển của xã hội cùng
với sự phát triển trong tư duy và nhận thức
của con người thì thế giới đồ vật - những
sản phẩm sáng tạo của con người cũng theo
đó mà thay đổi. Con người trong lịch sử
đã vận dụng những tri thức do mình phát
hiện để cải tạo thế giới đồ vật phục vụ cho
chính cuộc sống của con người ngày càng
hoàn thiện hơn. Và ngày nay, khi cuộc cách
mạng thông tin cùng với sự ra đời của công
nghệ kỹ thuật số thì bất cứ sản phẩm nào
từ lớn đến bé, từ to đến nhỏ, từ sản phẩm
mang tính thiết yếu hay thứ yếu, người ta
đều có thể lượng giá được tính chất chi
phối và dấu ấn của kỹ thuật khoa học công
nghệ hàm chứa trong sản phẩm MTƯD.
Tính dân tộc có thể được nhận thấy ở
sản phẩm MTƯD. Khi phân tích chỉnh thể
sản phẩm luôn luôn ở hai mặt là: Tính mỹ
thuật và tính ích dụng. Trong đời sống công
nghiệp hiện đại ngày nay thì khó tách từng
mặt bản thể của nó. Những bề dày mỹ thuật
cổ truyền Việt Nam như đồ gốm, đồ đồng
chẳng hạn, chúng luôn toát lên phong cách
nghệ thuật (tạo dáng, chất liệu, trang trí,
màu men) dấu ấn thời đại và tinh thần thẩm
mỹ dân tộc cũng thể hiện rõ nét. Ông cha
để lại những tinh hoa mỹ thuật trên nhiều
ngành truyền thống, cái nghĩa ích dụng và
đẹp rất được chú ý. Trong sáng tạo một mặt
tìm cái đẹp, một mặt chú trọng đến tính hợp
lý trong sử dụng: bền, đẹp, thuận tiện, tất
cả toát ra sự giản dị, tao nhã và trong sáng.
Nó được sàng lọc và kế thừa từ đời này
sang đời khác và được phát huy, phát triển
chứ không hoàn toàn lặp lại. Bởi vậy tuy
là đồ vật dụng, nhưng ta thấy sự gửi gắm
trong sản phẩm là cả tinh thần sáng tạo,
lao động và cả tình cảm của con người với
tâm hồn của cộng đồng dân tộc trong đó.
Bởi nó có khả năng gợi cảm xúc và thích
thú trong sử dụng và nhu cầu thưởng lãm.
Chẳng hạn các đồ dùng nội ngoại thất của
các cung điện, kiến trúc cổ, các đồ gốm,
khảm ghép, thảm, vườn cảnh, đồ sơn, đồ
mây tre đan... đầy thẩm mỹ dân tộc. Cái đó
được truyền cảm và tạo dáng, vào trang trí,
hoa văn, men màu... không ít những họa sĩ
đã thể hiện cảm xúc vẽ lên những đồ dùng
MTƯD bằng những hình hoa văn, chim,
hoa, hình người và cả những yếu tố tranh
lên sản phẩm MTƯD. Và mỗi sản phẩm
mỹ thuật ứng dụng bao giờ cũng có xuất
xứ chứng minh giá trị văn hóa tinh thần,
trí tuệ, của một dân tộc nào đó. Thông qua
chúng, ta tìm thấy sức mạnh khả năng lưu
giữ và biểu hiện những giá trị tâm hồn tình
cảm của con người - những chủ nhân sáng
tạo (thuộc về một dân tộc nào đó).
Tính giáo dục
Con người là một thực thể sinh
thành. Các phẩm chất của mỗi con người
là những giá trị do chính họ tạo nên trong
cuộc sống sinh trưởng và phát triển của
mình với sự trưởng thành của những tư
chất mà con người đó nhận được từ sự di
truyền của các thế hệ trước. Và môi trường
văn hóa nói chung và môi trường MTƯD
nói riêng với các sản phẩm là kết quả sáng
tạo của con người -“thiên nhiên thứ hai”
sẽ là yếu tố tạo cho nhân cách con người
phát triển. Và tùy vào yêu cầu của từng
thời đại mà bản thân sản phẩm MTƯD -
môi trường nhân tạo do con người sáng
tạo ra góp phần đáp ứng những yêu cầu
của thời đại. MTƯD kích thích sự phát
triển tư chất ở con người bằng giá trị của
cái đẹp trong sản phẩm. Và từ đó xuất hiện
những năng lực ở con người, mang lại giá
trị nhân văn cho chính con người.
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
49
4. Dẫn chứng minh họa, chuyên
ngành thiết kế Đồ họa, Thiết kế Nội
thất, Thiết kế thời trang - Khoa Tạo
dáng công nghiệp, Trường Đại học Mở
Hà Nội
truyền đạt ý tưởng thông qua hình ảnh và
thiết kế để truyền cảm hứng, để thu hút, và
để quyến rũ người tiêu dùng.
Những nhà thiết kế đồ họa là những
người làm nghệ thuật có mục đích, họ sử
dụng hình ảnh, biểu tượng, từ ngữ để giao
tiếp trực quan với người tiêu dùng.
Một số bài thiết kế đồ họa của sinh viên
khoa Tạo dáng công nghiệp, Trường đại
học Mở Hà Nội
Thiết kế đồ họa có mặt ở khắp mọi
nơi, nó luôn luôn sát cạnh và có ảnh hưởng
đến người tiêu dùng, đặt người tiêu dùng ở
vị trí trung tâm của mọi sáng tạo.
Thiết kế Nội thất (Interior design)
Thiết kế nội thất là chuyên ngành xây
dựng không gian sống, ăn ở và làm việc..
phục vụ nhu cầu phát triển của xã hội
Thiết kế nội thất không chỉ là thẩm
mỹ. Đó là quá trình tìm kiếm các giải pháp
thiết kế sáng tạo cho môi trường nội thất
lý tưởng, đồng thời góp phần mang đến sự
an toàn và sức khỏe của con người. Tôn
chỉ, mục đích cuối cùng trong công việc
của những nhà thiết kế nội thất là nâng
tầm chất lượng của cuộc sống
Sự ấm áp trong Thiết kế bao bì sản phẩm
mứt tết
Thiết kế nội thất là một nghề đòi
hỏi cần phải đáp ứng được yếu tố sinh
hoạt giao tiếp, ứng xử mọi hoạt động của
con người bên trong nhà (không gian bên
trong của mọi công trình)
Thiết kế nội thất là một quá trình -
một hành trình tìm kiếm không ngừng nghỉ
của sự sáng tạo. Kết quả của quá trình đó
chính là mang đến những cảm hứng trong
không gian sống cho con người trong xã
hội hiện nay
Thông điệp trong Thiết kế poster chương
trình Giờ trái đất
Với tôn chỉ “truyền ngọn lửa đam
mê” trong quá trình giảng dạy thiết kế nội
thất, các giảng viên Khoa Tạo dáng Công
nghiệp, Trường Đại học Mở Hà Nội đã tạo
dựng lên những nhà thiết kế nội thất tương
lai - những người sẽ dựng xây lên không
gian sống lý tưởng cho xã hội.
Thiết kế đồ họa (Graphic design)
Thiết kế đồ họa là một nghề đòi
hỏi sự kết hợp của nhiều yếu tố như nghệ
thuật, hình ảnh, từ ngữ, ý tưởng, truyền
thông để truyền tải thông tin đến xã hội.
Những nhà thiết kế đồ họa là những người
50
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
Đồ án thiết kế nội thất của sinh viên Khoa Tạo dáng Công nghiệp,
Trường Đại học Mở Hà Nội
Nguồn cảm hứng từ vật liệu tre nứa trong Vũ điệu Tây Nguyên trong Thiết kế nội thất
Thiết kế nội thất Spa
cafe Ban Mê
Thiết kế Thời trang (Fashion
design)
để tạo nên những bộ trang phục làm đẹp
cho con người, cho xã hội. Họ có khả năng
nắm bắt sự phong phú, sự đa dạng của thế
giới xung quanh, từ đó viết nên một câu
chuyện về thời trang, về trang phục.
Thiết kế thời trang cần đáp ứng
được yếu tố nhu cầu trang phục của con
người phù hợp với giao tiếp, ứng xử, sinh
hoạt trong xã hội.
Thiết kế thời trang giữ một vị trí đặc
biệt trong thế giới của chúng ta. Tài năng
và tầm nhìn của các nhà thiết kế đóng một
vai trò lớn trong việc tạo nên cái đẹp, cái
thẩm mỹ cho môi trường sống, cho văn
hóa và cho cả xã hội.
Nhà thiết kế thời trang là những
người có niềm đam mê thời trang mãnh
liệt, có sự tinh tế trong phong cách. Họ
sử dụng sự sáng tạo và kỹ thuật của mình
Một số bài thiết kế thời trang của sinh viên Khoa Tạo dáng Công nghiệp,
Trường Đại học Mở Hà Nội
Bộ sưu tập Đất Việt, giải nhất cuộc thi “Tìm kiếm tài năng Thiết kế Châu Á 2017” - Air
Asia Runway Designer Search
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
51
Sáng tác trang phục thu đông
Tài liệu tham khảo:
[3]. Nguyễn Ngọc Dũng (2012), Bàn về thuật
ngữ Design, Tạp chí Nghiên cứu Mỹ thuật, số
3,4/12, tr.12-15.
[1]. Lê Huy Văn - Trần Văn Bình (2003), Lịch
sử Design, NXB Xây dựng, Hà Nội
[4]. Nguyễn Ngọc Dũng (2002), Design vì
cuộc sống, Tham luận Hội thảo Mỹ thuật ứng
dụng toàn quốc lần 2.
[2]. Nguyễn Lan Hương (2018), Vai trò của
Mỹ thuật ứng dụng trong đời sống và trong
đào tạo, Tạp chí khoa học và Đào tạo ĐH
Công nghệ Sài Gòn, số 01, tr.25-29.
Địa chỉ tác giả: Trường Đại học Mở Hà Nội
Email: huongnguyentdcn@hou.edu.vn
12 trang
17080
Free
Bạn đang xem tài liệu "Tầm quan trọng, đặc trưng của design và các đặc tính sản phẩm design cần có", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tam_quan_trong_dac_trung_cua_design_va_cac_dac_tinh_san_pham.pdf
