Giáo trình Hệ điều hành Linux - Trần Mỹ Hoàng
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
Chủ biên: Trần Mỹ Hoàng
Đồng tác giả: Dương Ngọc Việt
GIÁO TRÌNH
HỆ ĐIỀU HÀNH LINUX
(Lưu hành nội bộ)
Hà Nội năm 2013
Tuyên bố bản quyền
Giáo trình này sử dụng làm tài liệu giảng dạy nội bộ trong
trường cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội
Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội không sử
dụng và không cho phép bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào sử dụng
giáo trình này với mục đích kinh doanh.
Mọi trích dẫn, sử dụng giáo trình này với mục đích khác
hay ở nơi khác đều phải được sự đồng ý bằng văn bản của
trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội
MỤC LỤC
ĐỀ MỤC
TRANG
MỤC LỤC ......................................................................................................... 2
MÔ ĐUN: HỆ ĐIỀU HÀNH LINUX................................................................. 8
BÀI 1: TỔNG QUAN VỀ HỆ ĐIỀU HÀNH LINUX ...................................... 10
1. Lịch sử phát triển Unix và Linux.................................................................. 10
1.1. Giới thiệu .............................................................................................. 10
1.2. Tại sao Linux phát triển? ....................................................................... 10
2. Các dòng sản phẩm ...................................................................................... 11
3. Ưu khuyết điểm............................................................................................ 12
3.1. Linux cộng sinh với Windows ............................................................... 12
3.2. Thương mại hóa Linux .......................................................................... 12
4. Kiến trúc của Linux...................................................................................... 13
5. Các đặc tính cơ bản ...................................................................................... 13
5.1. Đa tiến trình........................................................................................... 13
5.2. Tốc độ cao............................................................................................. 14
5.3. Bộ nhớ ảo .............................................................................................. 14
5.4. Sử dụng chung thư viện......................................................................... 14
5.5. Sử dụng các chương trình xử lý văn bản................................................ 14
5.6. Sử dụng giao diện cửa sổ....................................................................... 14
5.7. Network Information Service (NIS)....................................................... 14
5.8. Lập lịch hoạt động chương trình, ứng dụng ........................................... 14
5.9. Các tiện ích sao lưu dữ liệu.................................................................... 15
5.10. Hỗ trợ nhiều ngôn ngữ lập trình........................................................... 15
Câu hỏi......................................................................................................... 15
BÀI 2: CÀI ĐẶT HỆ ĐIỀU HÀNH LINUX.................................................... 16
1. Yêu cầu đối với hệ thống.............................................................................. 16
2. Quá trình cài đặt........................................................................................... 16
2.1. Chọn phương thức cài đặt...................................................................... 16
2.2. Chọn chế độ cài đặt ............................................................................... 17
2.3. Chọn ngôn ngữ hiển thị trong quá trình cài đặt...................................... 17
2.4. Cấu hình bàn phím................................................................................. 17
2.5. Chọn cấu hình mouse ............................................................................ 17
2.6. Lựa chọn loại màn hình ......................................................................... 17
2.7. Lựa chọn loại cài đặt ............................................................................. 17
2.8. Chia Partition......................................................................................... 18
2.9. Lựa chọn Automatically partition .......................................................... 18
2.10. Chia Partition bằng Disk Druid............................................................ 19
2.11. Cài đặt chương trình Boot Loader........................................................ 20
`2
2.12. Cấu hình mạng..................................................................................... 21
2.13. Cấu hình Firewall ................................................................................ 21
2.14. Chọn ngôn ngữ hỗ trợ trong Linux ...................................................... 22
2.15. Cấu hình khu vực địa lý của hệ thống.................................................. 22
2.16. Đặt mật khẩu cho người quản trị.......................................................... 23
2.17. Cấu hình chứng thực............................................................................ 23
2.18. Chọn các chương trình và Package cài đặt........................................... 24
2.19. Định dạng filesystem và tiến hành cài đặt............................................ 25
3. Cấu hình thiết bị........................................................................................... 25
3.1. Bộ nhớ (RAM) ...................................................................................... 25
3.2. Vị trí lưu trữ tài nguyên ......................................................................... 25
3.3. Hỗ trợ USB............................................................................................ 25
3.4. Network Card ........................................................................................ 25
3.5. Cài đặt modem....................................................................................... 25
3.6. Cài đặt và cấu hình máy in..................................................................... 26
4. Sử dụng hệ thống.......................................................................................... 27
4.1. Đăng nhập ............................................................................................. 27
4.2. Một số lệnh cơ bản ................................................................................ 28
4.3. Sử dụng trợ giúp man ............................................................................ 28
5. Cài đặt các gói phần mềm............................................................................. 29
5.1. Chương trình RPM ................................................................................ 29
5.2. Đặc tính của RPM ................................................................................. 29
5.3. Lệnh rpm............................................................................................... 30
5.3.1. Cài đặt phần mềm bằng rpm ........................................................... 30
5.3.2. Loại bỏ phần mềm đã cài đặt trong hệ thống................................... 31
5.3.3. Nâng cấp phần mềm ....................................................................... 31
5.3.4. Truy vấn các phần mềm.................................................................. 32
5.3.5. Kiểm tra các tập tin đã cài đặt......................................................... 32
5.3.6. Cài đặt phần mềm file nguồn *.tar, *.tgz......................................... 33
Câu hỏi......................................................................................................... 34
Bài tập thực hành.......................................................................................... 34
BÀI 3: THAO TÁC VỚI TẬP TIN VÀ THƯ MỤC ........................................ 36
1. Cấu trúc hệ thống tập tin & thư mục............................................................. 36
1.1. Hệ thống tập tin ..................................................................................... 36
1.2. Hệ thống thư mục .................................................................................. 37
2. Thao tác với tập tin, thư mục........................................................................ 39
2.1. Thao tác trên thư mục............................................................................ 39
2.1.1. Đường dẫn tương đối và tuyệt đối................................................... 39
2.1.2. Lệnh pwd........................................................................................ 39
2.1.3. Lệnh cd........................................................................................... 40
2.1.4 Lệnh ls............................................................................................. 40
2.1.5. Lệnh mkdir ..................................................................................... 41
2.1.6. Lệnh rmdir...................................................................................... 41
`3
2.2. Tập tin ................................................................................................... 41
2.2.1. Lệnh cat.......................................................................................... 41
2.2.2. Lệnh more ...................................................................................... 41
2.2.3. Lệnh cp........................................................................................... 42
2.2.4. Lệnh mv ......................................................................................... 42
2.2.5. Lệnh rm .......................................................................................... 42
2.2.6. Lệnh find ........................................................................................ 42
2.2.7. Lệnh grep........................................................................................ 43
2.2.8. Lệnh touch...................................................................................... 43
2.2.9. Lệnh dd........................................................................................... 43
3. Quyền truy cập, sở hữu đối với tập tin và thư mục ....................................... 43
3.1. Quyền hạn ............................................................................................. 43
3.2. Lệnh chmod, chown, chgrp.................................................................... 46
3.2.1. Lệnh chmod.................................................................................... 46
3.2.2. Lệnh chown.................................................................................... 47
3.2.3. Lệnh chgrp...................................................................................... 47
4. Liên kết tập tin ............................................................................................. 47
5. Lưu trữ tập tin .............................................................................................. 48
5.1. Lệnh gzip/gunzip................................................................................... 48
5.2. Lệnh tar ................................................................................................. 49
Câu hỏi......................................................................................................... 49
Bài tập thực hành.......................................................................................... 49
BÀI 4: GIAO DIỆN ĐỒ HỌA ......................................................................... 52
1. Giới thiệu X Window ................................................................................... 52
1.1. Giới thiệu .............................................................................................. 52
1.2. Khởi động hệ thống X Window............................................................. 53
2. Môi trường làm việc KDE............................................................................ 54
2.1. Giới thiệu .............................................................................................. 54
2.2. Khởi động KDE..................................................................................... 54
3. Trung tâm điều khiển KDE .......................................................................... 54
3.1. Giới thiệu .............................................................................................. 54
3.2. Khởi động trung tâm điều khiển KDE ................................................... 54
4. Các trình tiện ích .......................................................................................... 54
4.1. Trình soạn thảo vi.................................................................................. 55
4.1.1. Giới thiệu vi.................................................................................... 55
4.1.2. Một số hàm lệnh của vi................................................................... 55
4.1.3. Chuyển chế độ lệnh sang chế độ soạn thảo ..................................... 55
4.1.4. Chuyển chế độ soạn thảo sang chế độ lệnh ..................................... 55
4.2. Trình tiện ích mail ..................................................................................... 57
4.3. Trình tiện ích tạo đĩa boot.......................................................................... 58
4.4. Trình tiện ích setup.................................................................................... 58
4.5. Trình tiện ích fdisk .................................................................................... 59
4.6. Trình tiện ích iptraf.................................................................................... 59
`4
4.7. Trình tiện ích lynx ..................................................................................... 60
4.8. Trình tiện ích mc ....................................................................................... 60
Câu hỏi......................................................................................................... 60
Bài tập thực hành.......................................................................................... 60
BÀI 5: QUẢN TRỊ NGƯỜI DÙNG VÀ NHÓM ............................................. 62
1. Thông tin của người dùng............................................................................. 62
1.1. Superuser............................................................................................... 62
1.2. User....................................................................................................... 63
1.2.1. Tập tin /etc/passwd ......................................................................... 63
1.2.2. Username và UserID....................................................................... 64
1.2.3. Mật khẩu người dùng...................................................................... 64
1.2.4. Group ID ........................................................................................ 64
1.2.5. Home directory............................................................................... 64
2. Quản lý người dùng...................................................................................... 65
2.1. Tạo tài khoản người dùng...................................................................... 65
2.2. Thay đổi thông tin của tài khoản............................................................ 66
2.3. Tạm khóa tài khoản người dùng ............................................................ 66
2.4. Hủy tài khoản ........................................................................................ 67
3. Nhóm người dùng ........................................................................................ 67
3.1. Tạo nhóm .............................................................................................. 67
3.2. Thêm người dùng vào nhóm.................................................................. 67
3.3. Hủy nhóm.............................................................................................. 67
3.4. Xem thông tin về user và group ............................................................ 68
Câu hỏi......................................................................................................... 68
Bài tập thực hành.......................................................................................... 68
BÀI 6: CẤU HÌNH MẠNG.............................................................................. 70
1. Cấu hình địa chỉ IP cho card mạng ............................................................... 70
1.1. Xem địa chỉ IP....................................................................................... 70
1.2. Thay đổi địa chỉ IP ................................................................................ 71
1.3. Tạo nhiều địa chỉ IP trên card mạng ...................................................... 72
1.4. Lệnh netstat ........................................................................................... 73
2. Truy cập từ xa .............................................................................................. 73
2.1. xinetd..................................................................................................... 73
2.2. Tập tin /etc/services............................................................................... 74
2.3. Khởi động xinetd................................................................................... 76
3. Dịch vụ Telnet.............................................................................................. 76
3.1. Khái niệm telnet .................................................................................... 76
3.2. Cài đặt ................................................................................................... 76
3.3. Cấu hình ................................................................................................ 76
3.4. Bảo mật dịch vụ telnet ........................................................................... 77
3.4. 1. Cho phép telnet server hoạt động trên tcp port khác....................... 77
3.4.2. Cho phép một số địa chỉ truy xuất telnet......................................... 78
4. SSH.............................................................................................................. 78
`5
4.1. Cài đặt SSH Server trên Server Linux.................................................... 79
4.2. Sử dụng SSH Client trên Linux ............................................................. 79
4.3. Quản trị hệ thống Linux thông qua SSH client for Windows ................. 79
Câu hỏi......................................................................................................... 80
Bài tập thực hành.......................................................................................... 80
BÀI 7: CÀI ĐẶT DỊCH VỤ TRÊN MÁY CHỦ .............................................. 83
1. Dịch vụ SAMBA.......................................................................................... 83
1.1. Cài đặt SAMBA .................................................................................... 83
1.2. Khởi động SAMBA............................................................................... 84
1.3. Cấu hình SAMBA ................................................................................. 84
1.3.1. Đoạn [global].................................................................................. 84
1.3.2. Đoạn [homes] ................................................................................. 85
1.3.3. Chia xẻ máy in dùng SMB.............................................................. 86
1.3.4. Chia xẻ thư mục.............................................................................. 86
1.4. Sử dụng SAMBA SWAT ...................................................................... 86
1.4.1. Tập tin cấu hình SAMBA SWAT ................................................... 86
1.4.2. Truy xuất SWAT từ Internet Explorer ............................................ 87
1.4.3. Cấu hình SAMBA SWAT .............................................................. 88
2. Dịch vụ DNS................................................................................................ 88
2.1. Giới thiệu về DNS ................................................................................. 88
2.2. Cách phân bố dữ liệu quản lý Domain Name......................................... 91
2.3. Cơ chế phân giải tên .............................................................................. 92
2.3.1. Phân giải tên thành IP ..................................................................... 92
2.3.2. Phân giải IP thành tên máy tính ...................................................... 94
2.4. So sánh Domain Name – Zone .............................................................. 95
2.5. Phân loại Domain Name Server............................................................. 95
2.5.1. Primary Name Server...................................................................... 95
2.5.2. Secondary Name Server.................................................................. 95
2.5.3. Caching Name Server ..................................................................... 96
3. Dịch vụ DHCP ............................................................................................. 96
3.1. Một số lưu ý trên DHCP........................................................................ 96
3.2. Ưu điểm của DHCP............................................................................... 97
3.3. Cấu hình DHCP server .......................................................................... 97
3.4. Khởi động DHCP .................................................................................. 97
4. Dịch vụ Web ................................................................................................ 97
4.1. Web server ............................................................................................ 98
4.1.1. Giao thức HTTP ............................................................................. 98
4.1.2. Web Server và cách hoạt động........................................................ 99
4.1.3. Web client .................................................................................... 100
4.1.4. Web động ..................................................................................... 100
4.2. Apache ................................................................................................ 101
4.2.1. Giới thiệu Apache......................................................................... 101
4.2.2. Cài đặt Apache ............................................................................. 101
`6
4.2.3. Tạm dừng và khởi động lại Apache .............................................. 102
4.3.4. Sự chứng thực, cấp phép, điều khiển việc truy cập........................ 102
4.3.4.1. Basic Authentication...................................................................... 102
4.3.4.2. Digest Authentication .................................................................... 104
4.3.5. Điều khiển truy cập....................................................................... 105
4.3.6. Khảo sát log file trên apache......................................................... 106
4.3. Cấu hình Web server ........................................................................... 107
4.3.1. Định nghĩa về ServerName........................................................... 108
4.3.1.1. Chỉ định một số thông tin cơ bản ................................................... 108
4.3.2. Thư mục Webroot và một số thông tin cần thiết ........................... 109
4.3.3. Cấu hình mạng.............................................................................. 110
4.3.4. Alias ............................................................................................. 111
4.3.5. UserDir......................................................................................... 112
4.3.6. VirtualHost ................................................................................... 112
4.3.6.1. IP-based Virtual Host..................................................................... 112
4.3.6.2. Named-based Virtual Hosts: .......................................................... 113
Câu hỏi....................................................................................................... 114
Bài tập thực hành........................................................................................ 115
BÀI 8: QUẢN LÝ MÁY CHỦ LINUX BẰNG WEBMIN ............................ 117
1. Giới thiệu ................................................................................................... 117
2. Cài đặt Webmin.......................................................................................... 117
2.1. Cài đặt từ file nhị phân ........................................................................ 117
2.2. Cài đặt từ file nguồn *.tar.gz................................................................ 117
3. Cấu hình Webmin....................................................................................... 118
3.1. Đăng nhập Webmin............................................................................. 118
3.2. Cấu hình Webmin................................................................................ 119
3.3. Cấu hình Webmin qua Web Browser................................................... 120
3.4. Quản lý Webmin ................................................................................. 124
3.4.1. Quản lý Webmin User .................................................................. 124
3.4.2. Webmin cho Users (Usermin)....................................................... 125
3.4.3. Sử dụng Usermin.......................................................................... 125
Câu hỏi....................................................................................................... 127
Bài tập thực hành........................................................................................ 127
PHƯƠNG PHÁP VÀ NỘI DUNG ĐÁNH GIÁ:............................................ 128
TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................................................................. 129
`7
MÔ ĐUN: HỆ ĐIỀU HÀNH LINUX
Mã mô đun: MĐ 40
Vị trí, tính chất, ý nghĩa của mô đun:
- Vị trí: Mô đun được bố trí sau khi sinh viên học xong các mô đun quản trị
mạng 1, quản trị mạng 2, cấu hình quản trị thiết bị mạng và công nghệ mạng
không dây.
- Tính chất: Là mô đun chuyên ngành.
- Ý nghĩa: Là mô đun giúp sinh viên có kiến thức và kỹ năng về hệ điều hành
mã nguồn mở.
Mục tiêu của mô đun:
- Trình bày được các khái niệm cơ bản cấu trúc, chức năng các thành phần
trong hệ điều hành Linux;
- Giải thích được các khái niệm cơ bản của hệ điều hành Linux;
- Mô tả được cấu trúc, chức năng của các thành phần trong hệ điều hành
Linux;
- Sử dụng được các chức năng và dịch vụ của hệ điều hành Linux phục vụ
công tác quản trị mạng;
- Bố trí làm việc khoa học đảm bảo an toàn cho người và phương tiện học tập.
Nội dung chính của mô đun:
Thời lượng
Lý Thực Kiểm
số thuyết hành tra
Mã bài
Tên các bài trong mô-đun
Tổng
MĐ 40-01 Tổng quan về hệ điều hành Linux
MĐ 40-02 Cài đặt hệ điều hành Linux
MĐ 40-03 Thao tác với tập tin và thư mục
MĐ 40-04 Giao diện đồ họa X
MĐ 40-05 Quản trị người dùng và nhóm
MĐ 40-06 Cấu hình mạng
3
3
4
4
4
3
3
6
14
14
14
9
9
18
9
10
9
6
5
1
1
1
MĐ 40-07 Cài đặt dịch vụ trên máy chủ
Linux
12
MĐ 40-08 Quản lý máy chủ Linux bằng
Webmin
9
3
5
1
Tổng cộng
90
30
56
4
YÊU CẦU VỀ ĐÁNH GIÁ HOÀN THÀNH MÔ ĐUN
`8
- Đánh giá kiến thức bằng các bài kiểm tra viết hoặc vấn đáp cơ bản đạt những
yêu cầu sau:
Trình bày được các khái niệm cơ bản cấu trúc, chức năng các thành phần
trong hệ điều hành Linux;
Giải thích được các khái niệm cơ bản của hệ điều hành Linux;
Mô tả được cấu trúc, chức năng của các thành phần trong hệ điều hành
Linux;
Sử dụng được các chức năng và dịch vụ của hệ điều hành Linux phục vụ
công tác quản trị mạng;
Bố trí làm việc khoa học đảm bảo an toàn cho người và phương tiện học
tập.
- Đánh giá kỹ năng của sinh viên bằng các bài tập:
Cài đặt và sử dụng hệ điều hành Linux
Thực thi được các thao tác tập tin, thư mục, quản lý người dùng
Cài đặt và cấu hình các dịch vụ mạng
Tổ chức hệ thống cho phép người sử dụng làm việc từ xa
- Đánh giá thái độ: Đánh giá tính tự giác, tính kỷ luật, tham gia đầy đủ thời
lượng mô đun, cẩn thận, tỉ mỉ, chính xác trong công việc.
`9
BÀI 1: TỔNG QUAN VỀ HỆ ĐIỀU HÀNH LINUX
Mã bài: MĐ 40-01
Mục tiêu:
- Trình bày được lịch sử phát triển của Linux;
- Nắm được các đặc tính cơ bản của hệ điều hành;
- Thực hiện các thao tác an toàn với máy tính.
Nội dung chính:
1. Lịch sử phát triển Unix và Linux
Mục tiêu: Giới thiệu cho người học về hệ điều hành mã nguồn mở - Linux,
nguyên nhân phát triển hệ điều hành này.
1.1. Giới thiệu
Linux – Hệ điều hành mã nguồn mở – đến nay đã có thể sánh vai với các
hệ điều hành thương phẩm như MS Windows, Sun Solaris v.v… Linux ra đời từ
một dự án đầu những năm 1990 có mục đích tạo ra một hệ điều hành kiểu UNIX
cài đặt trên máy tính cá nhân tương hợp họ máy tính IBM-PC.
Ngày nay Linux có thể cài đặt trên nhiều họ máy tính khác nhau. Qua
Internet, Linux được hàng nghìn nhà lập trình khắp trên thế giới tham gia thiết
kế, xây dựng và phát triển, với mục tiêu không lệ thuộc vào bất kỳ thương phẩm
nào và để cho mọi người đều có thể sử dụng. Linux xuất phát từ ý tưởng của
Linus Torvalds – sinh viên Đại học Helsinki ở Phần Lan.
Về cơ bản, Linux bắt chước UNIX nên mang nhiều ưu điểm của UNIX.
Tính đa nhiệm thực sự của Linux cho phép chạy nhiều chương trình cùng lúc.
Linux là hệ điều hành đa người dùng, nghĩa là nhiều người có thể đăng
nhập và cùng lúc sử dụng một hệ thống. Ưu điểm này có vẻ không phát huy mấy
trên máy PC ở nhà, song ở trong công ty hoặc trường học thì nó giúp cho việc
dùng chung tài nguyên, từ đó giảm thiểu chi phí đầu tư vào máy móc.
Linux không phải là đồ chơi sẵn có, nó được thiết kế nhằm mang đến cho
người sử dụng cảm giác cùng tham gia vào một dự án mới. Tuy nhiên thực tế
cho thấy Linux chạy tương đối ổn định.
1.2. Tại sao Linux phát triển?
Linux phát triển vì là một trong những hệ điều hành miễn phí và có khả
năng đa nhiệm cho nhiều người sử dụng cùng lúc trên các máy tính tương thích
với PC. So với những hệ điều hành thương phẩm, Linux ít phải nâng cấp và
`10
không cần trả tiền, cũng như phần lớn các phần mềm ứng dụng cho nó. Hơn
nữa, Linux và những ứng dụng được cung cấp với cả mã nguồn miễn phí, sau đó
chỉnh sửa và mở rộng chức năng của chúng theo nhu cầu riêng.
Linux có khả năng thay thế một số hệ điều hành thuộc họ UNIX đắt tiền.
Nếu tại nơi làm việc sử dụng UNIX thì ở nhà cũng thích sử dụng một hệ nào đó
giống như thế nhưng rẻ tiền. Linux giúp ta dễ dàng truy cập, lướt Web và gửi
nhận thông tin trên Internet.
Một nguyên nhân khác làm cho Linux dễ đến với người dùng là Linux
cung cấp mã nguồn mở cho mọi người. Điều này đã khiến một số tổ chức, cá
nhân hay quốc gia đầu tư vào Linux nhằm mở rộng sự lựa chọn ngoài các phần
mềm đóng kín mã nguồn. Linux không bị lệ thuộc Microsoft Windows.
Tại Việt Nam, việc nghiên cứu xây dựng một hệ điều hành từ kernel
Linux đã thu được một số thành công nhất định. Chẳng hạn Vietkey Linux và
CMC RedHat Linux (phiên bản tiếng Việt của RedHat Linux 6.2).
Gần đây, các công ty nổi tiếng như IBM, Sun, Intel, Oracle cũng bắt đầu
nghiên cứu Linux và xây dựng các phần mềm ứng dụng cho nó.
2. Các dòng sản phẩm
Mục tiêu: Trình bày một số dòng sản phẩm nguồn mở thông dụng
Nhiều người đã biết đến các nhà sản xuất phần mềm RedHat, ManDrake,
SuSE, Corel và Caldera. Có thể chính ta cũng đã từng nghe đến tên các phiên
bản Linux như Slackware, Debian, TurboLinux và VA Linux, v.v… Quả thật,
Linux được phát hành bởi nhiều nhà sản xuất khác nhau, mỗi bản phát hành là
một bộ chương trình chạy trên nhóm tệp lõi (kernel) của Linus Tordvalds. Mỗi
bản như vậy đều dựa trên một kernel nào đó, thí dụ bản RedHat Linux 6.2 sử
dụng phiên bản kernel 2.2.4.
Hãng RedHat đã làm ra chương trình quản lý đóng gói RPM (RedHat
Package Manager), một công cụ miễn phí giúp cho bất cứ ai cũng có thể tự đóng
gói và phát hành một phiên bản Linux của chính mình. Thí dụ bản OpenLinux
của Caldera cũng đã được tạo ra như thế.
Linux cung cấp cho ta một môi trường học lập trình mà hiện nay chưa có
hệ nào sánh được. Với Linux, ta có đầy đủ cả mã nguồn, trong khi đó các sản
phẩm mang tính thương mại thường không tiết lộ mã nguồn.
Song với sự xuất hiện của bộ vi xử lý đầu tiên (1971) rồi máy tính cá nhân
(1975), mọi việc đã thay đổi. Thoạt tiên, đó là đất dụng võ của các tay hacker
say mê vi tính. Họ thậm chí có thể tự làm ra những máy tính cá nhân và hệ điều
`11
hành đơn giản, nhưng các hệ này chưa làm gì được nhiều ở góc độ hiệu năng.
Với kinh nghiệm tích lũy dần theo năm tháng, một số hacker đã trở thành nhà
doanh nghiệp, rồi cùng với khả năng tích hợp ngày càng cao của các vi mạch,
PC đã trở thành phổ biến.
Tính khả chuyển của một hệ điều hành giúp ta chuyển nó từ một nền này
sang nền khác mà vẫn hoạt động tốt.
Hiện nay UNIX và Linux có khả năng chạy trên bất kỳ nền nào, từ máy
xách tay cho đến máy tính lớn. Nhờ tính khả chuyển, các máy tính chạy UNIX
và Linux trên nhiều nền khác nhau có thể liên lạc với nhau một cách chính xác
và hữu hiệu.
Linux đã có hàng ngàn ứng dụng, từ các chương trình bảng tính điện tử,
quản trị cơ sở dữ liệu, xử lý văn bản đến các chương trình phát triển phần mềm
cho nhiều ngôn ngữ, chưa kể nhiều phần mềm viễn thông trọn gói.
3. Ưu khuyết điểm
Mục tiêu: Trình bày các ưu và khuyết điểm chính của hệ điều hành Linux.
3.1. Linux cộng sinh với Windows
Về nguyên tắc, tất cả các phần mềm đang chạy trên DOS hoặc Windows
sẽ không chạy trực tiếp với Linux, nhưng 3 hệ điều hành này có thể cộng sinh
trên cùng một máy PC, dĩ nhiên mỗi lúc chỉ chạy được một hệ điều hành thôi.
Ta cũng có thể cài thêm một chương trình đặc biệt tên là “VMWARE” để phỏng
tạo một hay nhiều hệ điều hành khác nhau chạy đồng thời trên cùng một máy
với điều kiện máy phải có cấu hình thích hợp và đủ mạnh.
3.2. Thương mại hóa Linux
Linux chưa thể khắc phục hết ngay những bất tiện và sai sót. Nhưng càng
ngày càng có thêm công ty mới đầu tư cho Linux và đưa ra các giải pháp có tính
thương mại với giá rẻ. Chẳng hạn là RedHat và Caldera.
Cả hai công ty này đều trợ giúp kỹ thuật qua e-mail, fax và qua mạng cho
những người đã mua các phiên bản Linux và sản phẩm của họ mà không dành
cho những người sao chép các bản miễn phí.
Vì tính kinh tế, Linux và các chương trình kèm theo thường được chạy
trên mạng nội bộ của nhiều doanh nghiệp, chẳng hạn làm các dịch vụ Web, tên
miền (DNS), định tuyến (routing) và tường lửa. Nhiều nhà cung cấp dịch vụ
Internet (ISP) cũng dùng Linux làm hệ điều hành chính.
`12
4. Kiến trúc của Linux
Mục tiêu: Trình bày các thành phần chính cấu thành hệ điều hành Linux và
chức năng chính của mỗi thành phần trong cấu trúc.
Linux gồm 3 thành phần chính: kernel, shell và cấu trúc tệp.
Kernel là chương trình nhân, chạy các chương trình và quản lý các thiết bị
phần cứng như đĩa và máy in.
Shell (môi trường) cung cấp giao diện cho người sử dụng, còn được mô tả
như một bộ biên dịch. Shell nhận các câu lệnh từ người sử dụng và gửi các câu
lệnh đó cho nhân thực hiện. Nhiều shell được phát triển. Linux cung cấp một số
shell như: desktops, windows manager, và môi trường dòng lệnh. Hiện nay chủ
yếu tồn tại 3 shell: Bourne, Korn và C shell. Bourne được phát triển tại phòng
thí nghiệm Bell, C shell được phát triển cho phiên bản BSD của UNIX, Korn
shell là phiên bản cải tiến của Bourne shell. Những phiên bản hiện nay của Unix,
bao gồm cả Linux, tích hợp cả 3 shell trên.
Cấu trúc tệp quy định cách lưu trữ các tệp trên đĩa. Tệp được nhóm trong
các thư mục. Mỗi thư mục có thể chứa tệp và các thư mục con khác. Người dùng
có thể tạo các tệp/thư mục của riêng mình cũng như dịch chuyển các tệp giữa
các thư mục đó. Hơn nữa, với Linux người dùng có thể thiết lập quyền truy nhập
tệp/thư mục, cho phép hay hạn chế một người dùng hoặc một nhóm truy nhập
tệp. Các thư mục trong Linux được tổ chức theo cấu trúc cây, bắt đầu bằng một
thư mục gốc (root). Các thư mục khác được phân nhánh từ thư mục này.
Kernel, shell và cấu trúc tệp cấu thành cấu trúc hệ điều hành. Với những
thành phần trên người dùng có thể chạy chương trình, quản lý tệp và tương tác
với hệ thống.
5. Các đặc tính cơ bản
Mục tiêu: So với các hệ điều hành khác, Linux mang một số đặc điểm chính
được liệt kê sau. Đây là các đặc điểm cơ bản giúp người dùng định hướng lựa
chọn sử dụng.
Một số đặc điểm cơ bản của Linux:
5.1. Đa tiến trình
Là đặc tính cho phép người dùng thực hiện nhiều tiến trình đồng thời.
Máy tính sử dụng chỉ một CPU nhưng xử lý đồng thời nhiều tiến trình cùng lúc.
`13
5.2. Tốc độ cao
Hệ điều hành Linux được biết đến như một hệ điều hành có tốc độ xử lý
cao, bởi vì nó thao tác rất hiệu quả đến tài nguyên như: bộ nhớ, đĩa…
5.3. Bộ nhớ ảo
Khi hệ thống sử dụng quá nhiều chương trình lớn dẫn đến không đủ bộ
nhớ chính (RAM) để hoạt động, Linux dùng bộ nhớ từ đĩa là partition swap. Hệ
thống sẽ đưa các chương trình hoặc dữ liệu nào chưa có yêu cầu truy xuất xuống
vùng swap này, khi có nhu cầu thì hệ thống chuỵển lên bộ nhớ chính.
5.4. Sử dụng chung thư viện
Hệ thống Linux có rất nhiều thư viện dùng chung cho nhiều ứng dụng.
Điều này sẽ giúp hệ thống tiết kiệm được tài nguyên và thời gian xử lý.
5.5. Sử dụng các chương trình xử lý văn bản
Chương trình xử lý văn bản là một trong nhưng chương trình rất cần thiết
đối với người sử dụng. Linux cung cấp nhiều chương trình cho phép người dùng
thao tác với văn bản như vi, emacs, nroff,…
5.6. Sử dụng giao diện cửa sổ
Giao diện cửa sổ dùng Hệ thống X Window, có giao diện như hệ điều
hành Windows. Với hệ thống này người dùng rất thuận tiện khi làm việc trên hệ
thống. X Window System hay còn gọi tắt là X được phát triển tại viện
Massachusetts Institute of Technology. Nó được phát triển để tạo ra môi trường
làm việc không phụ thuộc phần cứng. X chạy dưới dạng client –server. Hệ thống
X Window hoạt động qua hai bộ phận:
- Phần server còn gọi là X server
- Phần client được gọi là X Window manager hay desktop environment.
X server sử dụng trong hầu hết các bản phân phối của Linux là Xfree86.
Client sử dụng thường là KDE (K Desktop Environment) và GNOME (GNU
Network Object Model Environment).
5.7. Network Information Service (NIS)
Dịch vụ NIS cho phép chia xẻ các tập tin password và group trên mạng.
NIS là một hệ thống cơ sở dữ liệu dạng client-server, chứa các thông tin của
người dùng và dùng để chứng thực người dùng. NIS xuất phát từ hãng Sun
Microsystems với tên là Yellow Pages.
5.8. Lập lịch hoạt động chương trình, ứng dụng
Chương trình lập lịch trong Linux xác định các ứng dụng, script thực thi
theo một sự sắp xếp của người dùng như: at, cron, batch.
`14
5.9. Các tiện ích sao lưu dữ liệu
Linux cung cấp các tiện ích như tar, cpio và dd để sao lưu và backup dữ
liệu. RedHat Linux còn cung cấp tiện ích Backup and Restore System Unix
(BRU) cho phép tự động backup dữ liệu theo lịch.
5.10. Hỗ trợ nhiều ngôn ngữ lập trình
Linux cung cấp một môi trường lập trình Unix đầy đủ bao gồm các thư
viện chuẩn, các công cụ lập trình, trình biên dịch, chương trình debug. Ngôn ngữ
chủ yếu sử dụng trong các hệ điều hành Unix là C và C++. Linux dùng trình
biên dịch cho C và C++ là gcc, chương trình biên dịch này rất mạnh, hỗ trợ
nhiều tính năng. Ngoài C, Linux cũng cung cấp các trình biên dịch, thông dịch
cho các ngôn ngữ khác như Pascal, Fortran, Java…
Câu hỏi
1. Linux là gì? Nêu các đặc điểm của hệ điều hành Linux.
2. So sánh các ưu khuyết điểm của hệ điều hành Linux so với hệ điều hành
Windows.
3. Trình bày kiến trúc và chức năng các thành phần chính của Linux.
`15
BÀI 2: CÀI ĐẶT HỆ ĐIỀU HÀNH LINUX
Mã bài: MĐ 40-02
Mục tiêu:
- Nắm yêu cầu đối với hệ thống cài đặt hệ điều hành Linux;
- Thực hiện việc cài đặt hệ điều hành lên máy tính;
- Thực hiện cấu hình thiêt bị;
- Cài đặt các gói phần mềm;
- Thực hiện các thao tác an toàn với máy tính.
Nội dung chính:
1. Yêu cầu đối với hệ thống
Mục tiêu: So với các hệ điều hành khác, Linux yêu cầu cấu hình hệ thống không
cao. Phần này trình bày cấu hình tối thiểu một hệ thống cần đảm bảo để hệ điều
hành Linux hoạt động. Tuy nhiên, đây là khuyến cáo tối thiểu; Trên thực tế, cấu
hình hệ thống càng cao càng tốt.
Linux không đòi hỏi máy có cấu hình mạnh. Tuy nhiên nếu phần cứng có
cấu hình thấp quá thì có thể không chạy được X Window hay các ứng dụng có
sẵn. Cấu hình tối thiểu nên dùng:
- CPU: Pentium MMX trở lên.
- RAM: 64 MB trở lên cho Text mode, 192MB cho mode Graphics.
- Đĩa cứng: Dung lượng đĩa còn phụ thuộc vào loại cài đặt.
+ Custom Installation (minimum): 520MB.
+ Server (minimum): 870MB.
+ Personal Desktop: 1.9GB.
+ Workstation: 2.4GB.
+ Custom Installation (everything): 5.3GB.
- 2M cho card màn hình nếu muốn sử dụng mode đồ họa.
2. Quá trình cài đặt
Mục tiêu: Phần này sẽ trình bày chi tiết quá trình cài đặt hệ thống, giúp người
học có thể tự cài đặt hệ thống với hệ điều hành Linux một cách dễ dàng.
2.1. Chọn phương thức cài đặt
Nguồn cài đặt từ:
- CD-Rom: Có thể khởi động từ CD-ROM hoặc khởi động bằng đĩa mềm
boot.
`16
- Đĩa cứng: Cần sử dụng đĩa mềm boot (dùng lệnh dd hoặc mkbootdisk để
tạo đĩa mềm boot).
- FS image: Sử dụng đĩa khởi động mạng. Kết nối tới NFS sever.
- FTP: Sử dụng đĩa khởi động mạng. Cài trực tiếp qua kết nối FTP.
- HTTP: Sử dụng đĩa khởi động mạng. Cài trực tiếp qua kết nối HTTP.
2.2. Chọn chế độ cài đặt
Chúng ta có thể chọn các chế độ:
- Linux text: chế độ text (Text mode).
- [Enter]: chế độ đồ họa (Graphical mode)
2.3. Chọn ngôn ngữ hiển thị trong quá trình cài đặt
Chọn ngôn ngữ “English” rồi chọn Next
2.4. Cấu hình bàn phím
Chọn loại bàn phím của mình, chọn Next
2.5. Chọn cấu hình mouse
Chọn loại Mouse phù hợp với mouse của mình. Khi chọn lưu ý cổng gắn mouse
là serial hay PS/2, chọn Next.
2.6. Lựa chọn loại màn hình
Thông thường hệ điều hành sẽ tự động nhận đúng loại màn hình hiển thị, nếu
không ta phải cấu hình lại màn hình hiển thị trong hộp thoại bên phải. Chọn
Next.
2.7. Lựa chọn loại cài đặt
Một số loại cài đặt thông dụng:
- Workstation: Cài đặt hệ điều hành phục vụ cho công việc của một máy
trạm.
`17
- Server: Cài đặt hệ điều hành phục vụ cho máy chủ.
- Custom: có thể tích hợp các tùy chọn trên một cách tùy ý.
2.8. Chia Partition
- Automatically partition: hệ thống tự động phân vùng ổ đĩa hợp lý để
cài hệ điều hành (thông thường theo cách này thì hệ thống sẽ tạo ra hai phân
vùng: /boot, /, swap)
- Manually partition with Disk Druid: Chia partition bằng tiện ích Disk
Druid. Đây là cách chia partition dưới dạng đồ họa dễ dùng.
- Nếu ta là người mới học cách cài đặt thì nên lựa chọn Automatically
partition.
2.9. Lựa chọn Automatically partition
- Remove all Linux partitions on this system: loại bỏ tất cả các Linux
partition có sẵn trong hệ thống.
- Remove all partitions on this system: loại bỏ tất cả các partition có sẵn
trong hệ thống.
`18
- Keep all partitions and use existing free space: giữ lại tất cả các
partition có sẵn và chỉ sử dụng không gian trống còn lại để phân chia phân vùng.
Tùy theo từng yêu cầu riêng mà ta có thể lựa chọn các yêu cầu trên cho
phù hợp, sau đó chọn Next.
2.10. Chia Partition bằng Disk Druid
Trong bước 8 ta chọn Manually partition with Disk Druid để thực hiện
phân chia phân vùng sử dụng tiện ích Disk Druid.
Disk Druid hiển thị các partition của đĩa dưới chế độ đồ họa ở phía trên, ta
có thể chọn từng partition để thao tác.
Chi tiết các partition gồm kích thước, loại hệ thống tập tin, thư mục được
mount vào được mô tả trong hình sau:
- New: Tạo một partition mới, chỉ định tên phân vùng (mount point), loại
filesystem (ext3) và kích thước (size) tính bằng Mbyte (tùy chọn).
`19
Tải về để xem bản đầy đủ
130 trang
25380
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Hệ điều hành Linux - Trần Mỹ Hoàng", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_he_dieu_hanh_linux_tran_my_hoang.pdf
