Bài giảng Kiến trúc máy tính - Phần 2 - Chương 4: Mảng và chuỗi

4.1. Mảng

Mảng là một tập hợp hữu hạn các phần tử có cùng kiểu dữ

liệu

Các phần tử của mảng được lưu trữ trong một khối gồm

các ô nhớ liên tục nhau, có cùng tên (cũng là tên của mảng)

nhưng phân biệt với nhau ở chỉ số. Chỉ số này xác định vị trí

của nó trong mảng.

Mảng

Mảng được chia ra làm 2 loại: mảng một chiều và mảng

nhiều chiều (mảng 2 chiều trở lên).

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

2

4.1.1 Mảng một chiều

A) Khai báo mảng:

Kiểu_dữ_liệu Tên_mảng [số_phần_tử] ;

Lưu ý: số_phần_tử ( kích thước của mảng) phải được xác định

ngay tại thời điểm khai báo và phải là hằng số.

Ví dụ:

int A[100]; //khai báo mảng số nguyên A gồm 100 phần tử.

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

3

4.1.1 Mảng một chiều

B) Truy xuất dữ liệu trong mảng:

Truy xuất các phần tử của mảng theo cú pháp:

Tên_mảng[chỉ_số]

Trong đó chỉ_số là số nguyên bắt đầu từ 0 đến n-1, với n là

kích thước của mảng.

Ví dụ: Mảng A có 4 phần tử, phần tử thứ 2 là A[1]= - 7

Chỉ số

0

1

2

3

2

Mảng A 4

-7

Phần tử A[0] A[1] A[2] A[3]

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

4

4.1.1 Mảng một chiều

C) Khởi tạo giá trị cho mảng một chiều khi khai báo:

Kiểu_dữ_liệu Tên_mảng[số_phần_tử] = { giá_tri_1, giá_trị_2,…};

Trong đó, giá_trị_1, giá_trị_2,… là các giá trị tương ứng

được khởi tạo cho từng phần tử của mảng theo đúng thứ tự. Số

lượng các giá trị không được vượt quá kích thước của mảng.

Ví dụ 1: Khởi tạo giá trị cho tất cả các phần tử của mảng:

int A[5]={1,5,-8,7,0};

Ví dụ 2: Khởi tạo vài giá trị đầu của mảng, các phần tử sau mặc

định bằng 0: int A[5]={2,4,1};

Ví dụ 3: Khởi tạo giá trị 0 cho tất cả các phần tử:

int A[5]={0};

Ví dụ 4: Khởi tạo mảng mà không khai báo kích thước:

int A[]={1,5,-8};

Khi đó mảng A sẽ có kích thước bằng 3 vì nó có 3 phần tử.

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

5

4.1.1 Mảng một chiều

D) Dùng mảng một chiều làm tham số hàm:

Việc truyền một phần tử đơn lẻ vào hàm thì hoàn toàn

giống với truyền một biến vào hàm.

Đối với trường hợp muốn truyền toàn bộ mảng cho hàm thì

ta cần phải khai báo mảng là tham số hình thước của hàm.

Ví dụ: int Max(int A[12], int kich_thuoc);

Lưu ý:

- Có thể không cần ghi kích thước mảng trong phần khai

báo tham số hàm, ví dụ: int Max(int A[], int kich_thuoc); ).

- Khi gọi hàm và truyền mảng thì ta chỉ ghi tên mảng mà

không có cặp ngoặc [] ,ví dụ: Gọi hàm Max ở ví dụ trên,

truyền tham số là mảng int B[12] , kích_thước là 12 như sau:

Max( B, 12) ;

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

6

Ví dụ: Dùng mảng một chiều làm tham số hàm

Kết quả khi chạy chương trình :

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

7

4.1.2 Mảng hai chiều

Dạng đơn giản nhất và thông dụng nhất của mảng nhiều

chiều là mảng hai chiều. Một mảng hai chiều là mảng chứa các

mảng một chiều.

Để cho dễ hiểu người ta thường biểu diễn mảng hai chiều

dưới dạng một ma trận gồm các hàng và các cột. Tuy nhiên, về

mặt vật lý thì các phần tử của mảng hai chiều vẫn được lưu

trong một khối nhớ liên tục nhau.

A) Khai báo mảng hai chiều:

Kiểu_dữ_liệu Tên_mảng[số_hàng][số_cột] ;

Khi đó kích thước mảng sẽ là tích (số_hàng*số_cột)

Ví dụ:

float A[3][4]; /*Mảng số thực A gồm 12 phần tử được chia

thành 3 hàng, 4 cột*/

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

8

4.1.2 Mảng hai chiều

B) Truy xuất các phần tử của mảng:

Mỗi phần tử của mảng có dạng:

Tên_mảng[chỉ_số_hàng][chỉ_số_cột]

Trong đó, chỉ_số_hàng có giá trị từ 0 đến (số_hàng -1)và

chỉ_số_cột có giá trị từ 0 đến (số_cột - 1).

Ví dụ: Mảng int A[3][2] được minh họa như hình dưới:

Chỉ số

(0, 0)

(0, 1)

(1, 0)

(1, 1)

(2, 0)

(2, 1)

Mảng A

Phần tử A[0][0] A[0][1] A[1][0] A[1][1] A[2][0] A[2][1]

0

6

1

2

0

5

0

1

2

-9

1

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

9

4.1.2 Mảng hai chiều

C) Khởi tạo giá trị cho mảng hai chiều khi khai báo:

Thứ tự các phần tử của mảng A[i][j] sẽ được khởi tạo theo

thứ tự như sau:

0

1

…

j-1

0

1

…

i-1

Ví dụ 1: Khởi tạo mảng số nguyên A[3][2] giống mảng 1 chiều:

int A[3][2] = ₂{2, 7, 9, 0, 4, -3};

6

-9

1

0

5

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

10

4.1.2 Mảng hai chiều

Ví dụ 2: Khởi tạo theo từng dòng (hàng), các phần tử của mỗi

dòng sẽ nằm trong một cặp dấu {}:

int A[3][2]={{2, 7}, {9, 0}, {4,-3}};

Ví dụ 3: Khởi tạo giá trị cho vài phần tử ở đầu mảng, các phần tử

còn lại sẽ tự động nhận giá trị 0:

int A[3][2]={{2, 7}, {9}, {4,-3}};

Ví dụ 4: Khởi tạo giá trị 0 cho tất cả các phần tử của mảng:

int A[3][2]={0};

Ví dụ 5: Khởi tạo giá trị cho mảng mà không bao gồm khai báo

chiều thứ nhất hay số hàng ( chiều thứ hai hay số cột bắt buộc

phải có):

int A[][2]={{2, 7}, {9, 0}, {4,-3}};

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

11

4.1.2 Mảng hai chiều

D) Mảng hai chiều làm tham số cho hàm:

Tương tự như mảng một chiều, mảng hai chiều cũng có

thể được dùng làm tham số cho hàm.

Khi khai báo một tham số là mảng hai chiều, cần phải chỉ

rõ số phần tử của các chiều, tuy nhiên số phần tử của chiều đầu

tiên có thể vắng.

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

11

Ví dụ về mảng hai chiều

Kết quả chạy chương trình:

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

13

4.2 Chuỗi

A) Khái niệm

Chuỗi hay xâu kí tự được xem như là một mảng một chiều

gồm các phần tử có kiểu char .

Theo quy ước, một chuỗi sẽ được kết thúc bởi ký tự null

('\0' : kí tự rỗng).

Ví dụ: Chuỗi “Lap Trinh C” được lưu trữ như sau:

L a p T r i n h C \0

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

14

4.2 Chuỗi

B) Khai báo chuỗi

char tên_chuỗi[kích_thước_chuỗi];

Ví dụ: char ten[25];

Ý nghĩa: Khai báo chuỗi “ten” có chiều dài 25 kí tự. Do chuỗi

kết thúc bằng kí tự ‘\0’ nên chuỗi trên chỉ có thể chứa 24 kí tự.

C) Khởi tạo chuỗi

char tên_chuỗi[kích_thước_chuỗi] = “ Chuỗi ”;

Hoặc

char tên_chuỗi[] = “ Chuỗi” ;

Ví dụ: char sinh_vien[] = “Cao Van To”; /*Độ dài của chuỗi

khi này bằng số kí tự +1 ( thêm kí tự ‘\0’ ), ở đây độ dài chuỗi

sinh_vien là 11 */

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

15

4.3. Mảng Chuỗi

Mảng chuỗi là mảng trong đó mỗi phần tử của mảng là

một chuỗi.

Cú pháp khai báo :

char Tên_mảng[số_lượng_chuỗi][độ_dài_chuỗi];

Trong đó : số_lượng_chuỗi là số lượng phần tử tối đa của

mảng, độ_dài_chuỗi là kích thước của các phần tử.

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

16

Ví dụ về mảng chuỗi

Kết quả chạy chương trình:

-------------------------------------------------------------------------------

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

17

Bài tập luyện tập

Bài 1: Viết chương trình nhập giá trị cho dãy số thực gồm n phần

tử ( n<=100). Tìm và in ra chỉ số của các phần tử có giá trị nhỏ

nhất trong dãy.

Bài 2: Nhập một dãy n số nguyên (n < 50) và một số nguyên x.

Loại khỏi dãy những phần tử có giá trị bằng x.

Bài 3: Tính tổng bình phương các phần tử của dãy số nguyên gồm

n phần tử (n<=20).

Bài 4: Sắp xếp một dãy số nguyên gồm n phần tử (n<=40) theo thứ

tự tăng dần. Chèn thêm một số nguyên x nhập từ bàn phím vào dãy

sao cho dãy vẫn tăng dần. Xuất dãy mới ra màn hình.

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

18

Bài tập luyện tập

Bài 5: Viết chương trình nhập dữ liệu cho mảng int A[m][n] với

m, n <= 10.

a) Xuất mảng A ra màn hình.

b) Tìm giá trị lớn nhất trong A.

c) Dòng nào của A có tổng các phần tử là lớn nhất.

d) Sắp xếp từng dòng của A theo thứ tự tăng dần.

e) Sắp xếp mảng A theo thứ tự giảm dần.

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

19

Bài tập luyện tập

Bài 6: Cho hai ma trận số nguyên A và B có kích thước m hàng, n

cột (m, n<=100). Viết chương trình:

a) Nhập/xuất dữ liệu cho hai ma trận.

b) Tính tổng của hai ma trận.

c) Tìm phần tử lớn nhất và nhỏ nhất của ma trận A.

d) Có bao nhiêu phần tử là số âm trong ma trận B.

e) Sắp xếp ma trận A theo thứ tự tăng dần.

f) Xuất ra màn hình ma trận chuyển vị của B

g) Tìm phần tử nhỏ nhất trong tất cả các phần tử của hai ma trận

Khoa CNTT - Bài giảng THĐC - Khối ngành kỹ thuật

20